Dưới sức ép từ Mỹ, Quốc hội Cuba thông qua 176 biện pháp cải cách kinh tế
- Vương Quân Nghi
- •
Ngày 18/6, Quốc hội Cuba đã nhất trí thông qua hơn 176 biện pháp cải cách kinh tế quan trọng, bao trùm các lĩnh vực tài chính, bất động sản, quản trị doanh nghiệp và đầu tư. Mục tiêu là đối phó với những khó khăn kinh tế ngày càng trầm trọng dưới tác động của các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt từ Hoa Kỳ. Nếu được triển khai đầy đủ, đây sẽ là đợt điều chỉnh lớn nhất đối với mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa của Cuba kể từ cuộc cách mạng năm 1959.
Theo Reuters, các biện pháp mới bao gồm việc cho phép các ngân hàng tư nhân tham gia hệ thống tài chính vốn lâu nay do nhà nước kiểm soát; mở cửa lĩnh vực phát triển bất động sản tư nhân; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi một số doanh nghiệp nhà nước thành công ty cổ phần.
Chính phủ cũng dự kiến cho phép bán tài sản nhà nước cho các tổ chức và cá nhân trong nước, nhà đầu tư nước ngoài, cũng như người Cuba sinh sống ở nước ngoài. Đây được xem là bước đi mang ý nghĩa biểu tượng lớn đối với một quốc gia mà đất đai và các ngành kinh tế chủ chốt từ lâu đều nằm dưới sự quản lý của nhà nước.
Mở rộng không gian cho kinh tế tư nhân
Kế hoạch cải cách cũng sẽ nới lỏng đáng kể các hạn chế đối với khu vực kinh tế tư nhân. Trong tương lai, doanh nghiệp tư nhân có thể tuyển dụng trên 100 lao động, đồng thời các doanh nhân lần đầu tiên được phép sở hữu nhiều doanh nghiệp cùng lúc.
Chính phủ còn dự định xây dựng hệ thống ngân hàng tư nhân dưới sự giám sát của nhà nước và thiết lập thị trường ngoại hối kỹ thuật số hoạt động theo thời gian thực nhằm thúc đẩy dòng chảy vốn và hoạt động đầu tư.
Bên cạnh đó, Cuba sẽ áp dụng cơ chế thuế mới, yêu cầu cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân cùng chia sẻ một phần chi phí cho các dịch vụ công như giáo dục, y tế và giao thông. Những lĩnh vực này vốn phụ thuộc nhiều vào trợ cấp của chính phủ nhưng trong những năm gần đây đã suy giảm đáng kể do khó khăn kinh tế và hiệu quả quản lý thấp.
Các lệnh trừng phạt của Mỹ làm gia tăng khó khăn kinh tế
Trong nhiều năm qua, kinh tế Cuba liên tục tăng trưởng yếu. Sau khi Liên Xô tan rã, nước này mất đi nguồn hỗ trợ kinh tế chủ yếu, trong khi nền kinh tế quốc doanh lâu nay phải đối mặt với các vấn đề như hiệu quả thấp, thiếu đầu tư và năng suất kém.
Đầu năm 2026, chính quyền Mỹ tiếp tục siết chặt các biện pháp trừng phạt đối với Cuba, trong đó có việc kéo dài nhiều tháng các biện pháp hạn chế nguồn cung dầu mỏ. Nhiều hãng truyền thông quốc tế cho biết tình trạng thiếu nhiên liệu đã khiến Cuba thường xuyên xảy ra các đợt mất điện diện rộng, có nơi bị cắt điện hơn một ngày. Nguồn cung thực phẩm, thuốc men, nước sạch và nhiên liệu cũng ngày càng khan hiếm.
Áp lực từ các lệnh trừng phạt cùng với những khó khăn nội tại đã khiến một số doanh nghiệp nước ngoài rút khỏi thị trường Cuba, trong khi sự phục hồi chậm chạp của ngành du lịch tiếp tục làm gia tăng gánh nặng kinh tế.
Ông Michael Bustamante, Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Cuba tại Đại học Miami, nhận định với AFP rằng Chính phủ Cuba đang phải đối mặt với sức ép chưa từng có và buộc phải điều chỉnh mô hình kinh tế hiện nay.
Khẳng định không từ bỏ con đường xã hội chủ nghĩa
Trước khi Quốc hội bỏ phiếu, Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba kiêm Chủ tịch nước Miguel Díaz-Canel đã phát biểu trước các đại biểu, thừa nhận Cuba đang trải qua giai đoạn kinh tế khó khăn nhất trong nhiều năm và cần tiến hành những thay đổi “cấp bách và cần thiết”.
Trong nhiều thập niên, chính quyền Cuba thường quy nguyên nhân các khó khăn kinh tế cho lệnh cấm vận và các biện pháp trừng phạt kéo dài hơn 60 năm của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, lần này ông Díaz-Canel hiếm hoi thừa nhận rằng không phải mọi vấn đề đều xuất phát từ các yếu tố bên ngoài.
Ông cho biết tình trạng quan liêu, hiệu quả hành chính thấp, các quy định cản trở sản xuất và những quyết sách bị trì hoãn trong nhiều năm cũng góp phần làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng hiện nay.
Dù vậy, ông nhấn mạnh rằng cải cách không đồng nghĩa với việc từ bỏ chủ nghĩa xã hội. Theo ông, thách thức của Cuba là làm thế nào để tiếp tục xây dựng mô hình xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh phải chịu các lệnh trừng phạt kéo dài từ Mỹ.
Thủ tướng Manuel Marrero cũng cho biết các cơ chế thị trường sẽ được sử dụng như một công cụ nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, nhưng mục tiêu của cải cách là hoàn thiện chứ không phải từ bỏ mô hình phát triển xã hội chủ nghĩa của Cuba.
Tham khảo kinh nghiệm từ Trung Quốc và Việt Nam
Khi đề cập đến định hướng cải cách, ông Díaz-Canel đã nhắc đến kinh nghiệm phát triển của Trung Quốc và Việt Nam, qua đó cho thấy Cuba có thể tham khảo mô hình cải cách theo hướng thị trường trong khi vẫn duy trì hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa như hai quốc gia này.
Trong một bức thư gửi Bộ Chính trị và Quốc hội, ông Raúl Castro — người từng giữ cương vị lãnh đạo cao nhất của Cuba và vẫn được xem là nhân vật có ảnh hưởng lớn phía sau hậu trường — đã mô tả các biện pháp cải cách là “có lợi nhất cho cách mạng trong giai đoạn hiện nay”, đồng thời kêu gọi đẩy nhanh quá trình thực thi.
Hiện vẫn còn nhiều chi tiết chưa được công bố, bao gồm cách thức triển khai cụ thể, thời điểm áp dụng cũng như hệ thống pháp lý và cơ chế giám sát liên quan.
Phản ứng của xã hội Cuba đối với gói cải cách cũng khá đa dạng. Theo AFP, một bộ phận người dân cho rằng các biện pháp mới chưa đủ mạnh, thậm chí nghi ngờ khả năng tạo ra thay đổi thực sự. Trong khi đó, nhiều chủ doanh nghiệp tư nhân bày tỏ sự hoan nghênh, nhưng cho rằng các cải cách này khó có thể nhanh chóng đảo ngược tình trạng khó khăn hiện nay trong ngắn hạn.
Xem thêm
Từ khóa Cuba quan hệ Mỹ Cuba
