Phân tích: Vai trò “cảnh sát toàn cầu” giúp Mỹ thịnh vượng và hùng mạnh
- Hàn Giang
- •
Theo cựu Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence, việc Tổng thống Donald Trump phát động chiến tranh với Iran là điều đáng ca ngợi, bởi đó là vai trò mà Mỹ cần đảm nhận với tư cách “pháo đài của dân chủ” và “lãnh đạo của thế giới tự do”. Nhận định này phản ánh một tầng ý nghĩa quan trọng của cuộc chiến Iran. Dù một bộ phận cử tri theo phong trào MAGA (Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại) lo ngại can thiệp quân sự ở nước ngoài sẽ làm hao tổn nguồn lực quốc gia, nhiều chuyên gia cho rằng việc giữ vai trò lãnh đạo thế giới tự do và “cảnh sát toàn cầu” thực tế mang lại cho Mỹ nhiều lợi ích về chính trị, quân sự, thương mại và kinh tế.
Ngày 20/3, ông Pence – người từng giữ chức Phó Tổng thống trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump – nói với Fox News rằng các chiến dịch “Nhát búa Nửa Đêm” nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran năm ngoái và “Cơn Thịnh nộ Sử thi” được phát động trong năm nay đều rất đáng ghi nhận.
Ông Pence nhấn mạnh: “Mỹ là pháo đài của dân chủ, chúng ta là lãnh đạo của thế giới tự do, và chúng ta có nghĩa vụ phải thể hiện vai trò dẫn dắt”.
Phát biểu của ông đã hé lộ một lý do sâu xa hơn phía sau quyết định phát động chiến tranh với Iran của ông Trump.
Ông Trump cam kết “thời khắc tự do” cho người dân Iran
Sau khi mở chiến dịch quân sự ngày 28/2, ông Trump đăng tải một video bài phát biểu dài 8 phút trên mạng xã hội, trong đó nêu rõ lý do phát động chiến tranh: “Chế độ Iran là một tổ chức cực kỳ xấu xa và ngoan cố. Các hoạt động đe dọa của họ trực tiếp gây nguy hiểm cho nước Mỹ, quân đội của chúng ta, các căn cứ ở nước ngoài và các đồng minh trên toàn thế giới”. Ông cho biết mục tiêu của cuộc chiến là “bảo vệ người dân Mỹ bằng cách loại bỏ mối đe dọa cấp bách từ chế độ Iran”.
Dù không trực tiếp sử dụng các khái niệm như “pháo đài dân chủ” hay “lãnh đạo thế giới tự do”, ông Trump nhấn mạnh cuộc chiến mở ra hy vọng tự do cho người dân Iran đang bị áp bức.
“Tối nay, tôi muốn nói với người dân Iran vĩ đại rằng: thời khắc tự do của các bạn sắp đến… Khi chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ, các bạn sẽ tiếp quản chính quyền của mình. Nó sẽ thuộc về các bạn. Đây có thể là cơ hội duy nhất trong nhiều thế hệ.”
Bài phát biểu cũng thể hiện rõ niềm tự hào khi được nhìn nhận như “cảnh sát toàn cầu”: “Trong nhiều năm, các bạn đã tìm kiếm sự giúp đỡ từ Mỹ nhưng chưa từng nhận được. Không có tổng thống nào sẵn sàng đứng lên như tôi tối nay. Giờ đây, các bạn có một tổng thống sẵn sàng thực hiện mong muốn của các bạn”.
Tuy nhiên, chính lực lượng ủng hộ cốt lõi của ông Trump – phong trào MAGA – lại bày tỏ hoài nghi về cuộc chiến. Quan điểm của họ là “Nước Mỹ trên hết”, cho rằng Washington nên tập trung phát triển trong nước thay vì can thiệp quân sự ở nước ngoài.
Trong chiến dịch tái tranh cử năm 2019, ông Trump từng tuyên bố: “Chính sách chiến tranh bất tận, thay đổi chế độ và tái thiết quốc gia đang được thay thế bằng việc theo đuổi tỉnh táo lợi ích của nước Mỹ. Nhiệm vụ của quân đội là bảo vệ an ninh quốc gia, không phải làm cảnh sát thế giới”. Đây được xem là tiếng nói đại diện cho cử tri MAGA.
Chiến tranh gây chấn động lực lượng ủng hộ ông Trump
Vì vậy, khi quân đội Mỹ vào cuối tháng 2/2026 sử dụng tên lửa hành trình Tomahawk, hệ thống HIMARS cùng các máy bay ném bom B-2, B-1 và B-52 tiến hành không kích Iran, đồng thời khiến Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei thiệt mạng, lực lượng MAGA đã bị chấn động mạnh.
Bang Kentucky – nơi ông Trump giành được 65% phiếu bầu trong cuộc bầu cử năm 2024 – vẫn là một trong những khu vực nghèo nhất nước Mỹ, với nhiều mỏ than và nhà máy thép đóng cửa. Trong bối cảnh cuộc chiến với Iran khiến ngân sách Mỹ thiệt hại 16,5 tỷ USD, người dân miền Đông Kentucky còn phải đối mặt với việc cắt giảm trợ cấp SNAP và Medicare, cùng chi phí điện nước tăng cao.
Bà McKenna Brashear, quyền Chủ tịch Đảng Dân chủ trẻ tại hạt Perry, nói với The Guardian: “Cuộc chiến không được Quốc hội phê chuẩn này là sự xúc phạm đối với người dân nông thôn Kentucky và những người hàng xóm của tôi. Số tiền đó lẽ ra có thể được sử dụng tốt hơn, chẳng hạn như hỗ trợ giáo viên mua đồ dùng giảng dạy”.
Vai trò “cảnh sát toàn cầu” có lợi cho lợi ích của Mỹ
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc Mỹ giữ vai trò lãnh đạo thế giới tự do và “cảnh sát toàn cầu” thực chất không mâu thuẫn với khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”, mà còn phục vụ trực tiếp lợi ích của Washington.
Nhà nghiên cứu Thanassis Cambanis thuộc Century Foundation nhận định rằng khi Mỹ đứng ở vị trí trung tâm của trật tự thế giới do chính họ thiết kế, bên hưởng lợi lớn nhất chính là nước Mỹ.
Theo phân tích, trật tự này vận hành xoay quanh lợi ích của Mỹ: giúp nền kinh tế và doanh nghiệp Mỹ giàu mạnh hơn; vừa đảm bảo an ninh quốc gia, vừa tạo việc làm và lợi nhuận cho tổ hợp công nghiệp quốc phòng; đồng thời duy trì vị thế siêu cường giàu có và chi phối toàn cầu.
Bài viết nêu rõ: “Thay vì gọi Mỹ là cảnh sát toàn cầu, có lẽ chính xác hơn khi nói Mỹ là cổ đông lớn nhất của thế giới – đầu tư vào sự ổn định toàn cầu không phải vì lòng vị tha, mà vì lợi ích của chính mình”.
Thứ nhất, phần lớn chi tiêu quốc phòng của Mỹ thực chất là khoản hỗ trợ việc làm quy mô lớn cho ngành công nghiệp quốc phòng trong nước. Một nghiên cứu của Deloitte cho thấy năm 2014, lĩnh vực hàng không vũ trụ và quốc phòng tạo ra 1,2 triệu việc làm trực tiếp và 3,2 triệu việc làm gián tiếp. Ngân sách quốc phòng năm 2017 dưới thời Tổng thống Barack Obama lên tới 619 tỷ USD – phần lớn quay trở lại nền kinh tế Mỹ, trong khi viện trợ nước ngoài chỉ khoảng 50 tỷ USD, nhưng cuối cùng cũng chảy về túi người dân và các nhóm lợi ích Mỹ thông qua nhiều kênh.
Thứ hai, Mỹ giữ vai trò chi phối tại nhiều khu vực như NATO, Mỹ Latinh và bán đảo Ả Rập, qua đó nắm quyền quyết định trong các vấn đề then chốt liên quan đến an ninh và lợi ích kinh tế. Ví dụ, dù tồn tại nhiều bất đồng, Ả Rập Xê Út vẫn hỗ trợ kinh tế Mỹ thông qua việc mua lượng lớn trái phiếu chính phủ và điều chỉnh sản lượng dầu theo đề nghị của Washington nhằm giảm thiểu tác động từ các sự kiện như cuộc chiến Iraq năm 2003.
Thứ ba, và quan trọng nhất, nhiều quốc gia đối lập với phương Tây cho rằng trật tự thế giới hiện nay đang nghiêng về phía Mỹ. Vai trò “cảnh sát toàn cầu” đồng nghĩa với việc các tuyến hàng hải, hiệp định thương mại tự do, thỏa thuận khai thác dầu khí hay các liên minh quân sự tạm thời đều được duy trì theo cách mang lại lợi ích cho chính phủ và doanh nghiệp Mỹ.
Cựu Thủ tướng Đan Mạch kêu gọi Mỹ đứng ra trong thời loạn hiện nay
Cựu Thủ tướng Đan Mạch, đồng thời từng là Tổng Thư ký NATO, Anders Fogh Rasmussen đã mạnh mẽ kêu gọi Mỹ đứng ra đảm nhận vai trò “cảnh sát toàn cầu” trong bối cảnh thế giới đầy biến động hiện nay.
Trong một bài viết, ông Rasmussen nhận định: “Ngôi làng toàn cầu đang chìm trong khốn khó, các ‘hàng xóm’ không ngừng giao tranh trong biển lửa. Cũng như chúng ta cần cảnh sát để lập lại trật tự, cần lính cứu hỏa để dập tắt các đám cháy xung đột, chúng ta càng cần một ‘thị trưởng’ sáng suốt để lãnh đạo công cuộc tái thiết”.
Ông nhấn mạnh: “Chỉ có Mỹ mới có thể đảm nhiệm tất cả những vai trò đó, bởi trong số các cường quốc, chỉ Mỹ có đủ uy tín để đưa ra các giải pháp bền vững nhằm đối phó với những thách thức này”.
Theo ông Rasmussen, vấn đề không chỉ nằm ở năng lực mà còn ở khía cạnh đạo đức: “Cũng như chỉ Mỹ có đủ sức mạnh vật chất để ngăn thế giới rơi vào hỗn loạn, thì cũng chỉ Mỹ có đủ sức mạnh đạo đức để làm điều đó”.
Reagan: Ủng hộ các chiến binh tự do chính là tự vệ
Cố Tổng thống Mỹ Ronald Reagan – người được xem là đã dẫn dắt Mỹ giành chiến thắng trong Chiến tranh Lạnh và góp phần khiến Liên Xô sụp đổ – từng ủng hộ việc lật đổ các chế độ chuyên chế nhằm giúp người dân các quốc gia khác theo đuổi tự do.
Năm 1985, ông đề xuất một chiến lược trong đó Mỹ sẽ hỗ trợ về tinh thần và vật chất cho các phong trào nổi dậy chống lại các chính quyền do Liên Xô hậu thuẫn tại các nước đang phát triển. Những dấu hiệu ban đầu của “Học thuyết Reagan” xuất hiện trong Thông điệp Liên bang tháng 2/1985.
Trong bài phát biểu, ông khẳng định: “Chúng ta không bao giờ được quay lưng với những người đang liều mạng – từ Afghanistan đến Nicaragua, trên khắp các châu lục – để chống lại sự xâm lược của Liên Xô và bảo vệ các quyền cơ bản của chúng ta. Ủng hộ các chiến binh tự do chính là tự vệ”.
Thực tế, ngay tại bang Kentucky – một trong những “thành trì” của phong trào MAGA – đã có những người dân đồng tình với quan điểm này.
Ông Brandon Lavoie nói với The Guardian: “Những kẻ kết án tử hình cả trẻ em… cần phải bị can thiệp”. Chính phủ Iran đã tiến hành trấn áp các cuộc biểu tình chống chính phủ từ cuối tháng 12 năm ngoái, khiến hơn 30.000 người thiệt mạng.
Dù từng bỏ phiếu cho ông Trump trong cuộc bầu cử năm 2024, Lavoie cho biết ông là người ủng hộ Đảng Dân chủ. Ông nói: “Tôi có nghĩ số tiền chi cho tên lửa Tomahawk có thể dùng vào việc khác không? Tất nhiên là có, chúng ta cần các trung tâm cộng đồng… số tiền đó có thể dùng để xây dựng cộng đồng. Nhưng nếu vẫn tồn tại một thế lực tà ác lớn hơn, thì những điều đó có ý nghĩa gì?”
“Khi các bạn chi tiền cho trung tâm cộng đồng, cái ác đó vẫn tiếp tục lan rộng, và con cháu các bạn sẽ phải trả giá cho điều đó.”
Sau bài Thông điệp Liên bang của Tổng thống Reagan, Chính phủ Mỹ đã gia tăng đáng kể các tuyên bố ủng hộ việc giúp người dân các nước khác theo đuổi tự do. Ngày 16/2/1985, trong một bài phát biểu, ông tiếp tục nhấn mạnh mối liên hệ giữa Mỹ và các phong trào giải phóng chống cộng trên thế giới.
Ông nói: “Hết lần này đến lần khác, chúng ta đã giúp đỡ những người trên khắp thế giới chiến đấu vì tự do, dân chủ, độc lập và thoát khỏi áp bức… Thế kỷ 19, chúng ta ủng hộ nhà giải phóng vĩ đại Simón Bolívar. Chúng ta ủng hộ những người yêu nước Ba Lan, phong trào Kháng chiến Pháp và nhiều người khác theo đuổi tự do”.
Ông Reagan kết luận: “Đứng ngoài cuộc chưa bao giờ là truyền thống của nước Mỹ”.
Xem thêm
Từ khóa Iran đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran Israel tấn công Iran Mỹ tấn công Iran
