Xây đập trên sông Hồng, sông Đuống để hồi sinh sông Tô Lịch, sông Nhuệ

Các đập trên sông Hồng và sông Đuống sẽ được xây dựng nhằm dâng mực nước mùa cạn, giảm lượng nước xả gia tăng của thủy điện, từng bước hồi sinh các dòng sông ô nhiễm như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa phê duyệt Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng – Thái Bình đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Trong đó có phương án xây đập Xuân Quan trên sông Hồng và đập Long Tửu trên sông Đuống để tạo nguồn cấp nước ổn định và cải thiện môi trường cho Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ.

Theo quy hoạch, đập Xuân Quan (vùng giáp Hưng Yên – Hà Nội) trên sông Hồng và đập Long Tửu (Đông Anh) trên sông Đuống nhằm điều tiết, kiểm soát dòng chảy, dâng mực nước trên sông Hồng lấy vào hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, Bắc Đuống, Sông Nhuệ và một số công trình lấy nước ven sông, tạo cảnh quan, môi trường, phát triển du lịch, giảm lượng nước xả gia tăng từ các hồ thủy điện thượng lưu… 

Cụ thể 2 công trình này sẽ đảm bảo vận hành lấy nước của các cống Xuân Quan (75 m³/s) vào hệ thống Bắc Hưng Hải, cống Long Tửu (28 m³/s) vào hệ thống Bắc Đuống, cống Liên Mạc (36 m³/s) vào hệ thống sông Nhuệ, cống Cẩm Đình (khoảng 8÷13 m³/s) vào sông Đáy. 

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay việc này sẽ giúp cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, cải tạo môi trường nước các hệ thống thủy lợi, góp phần làm “sống lại” một số dòng sông vùng đồng bằng sông Hồng (sông Đáy, Nhuệ, Tô Lịch, Ngũ Huyện Khê…).

Hai đập nói trên sẽ giúp các trạm bơm ven sông (Bạch Hạc, Đại Định, Phù Sa, Thanh Điềm, Đan Hoài, Ấp Bắc và một số trạm bơm nhỏ khác) lấy nước theo đúng thiết kế với tổng công suất khoảng 100 m³/s.

Ngoài chức năng thủy lợi, việc duy trì mực nước trên sông Hồng vào mùa cạn qua hệ thống đập được kỳ vọng sẽ giúp tạo cảnh quan, môi trường; phát triển giao thông đường thủy và du lịch, dịch vụ,… 

Ngoài tác động với hệ thống sông Hồng, hai đập lớn trên sông Hồng và sông Đuống được cho là sẽ giúp điều tiết kiểm soát tỷ lệ phân lưu từ sông Hồng sang sông Đuống; kết hợp vận hành với các hồ thượng nguồn bảo đảm cấp nước phục vụ sản xuất và đẩy mặn khu vực hạ du sông Hồng – sông Thái Bình; giảm lượng nước xả gia tăng từ các hồ thủy điện thượng lưu phục vụ sản xuất vụ Đông Xuân hàng năm..

Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tiếp tục nghiên cứu xây dựng đập trên sông Đà hoặc sông Hồng nhằm điều tiết dòng chảy, dâng mực trên sông Đà trong thời gian mùa cạn bảo đảm lấy nước qua cống Lương Phú (tối thiểu 60 m³/s),… tiếp nước cho sông Tích, sông Đáy,… nhằm cấp nước cho dân sinh, sản xuất, phát điện, giao thông thủy, trong khi không gây ảnh hưởng đến tiêu nước, thoát lũ trên sông Đà.

Giải pháp công trình điều tiết trên sông Đào cũng được định hướng nghiên cứu, với mục tiêu kiểm soát dòng chảy phân lưu từ sông Hồng sang sông Đáy, nhằm cải thiện khả năng tiêu, thoát lũ cho hệ thống sông Đáy, mà không làm ảnh hưởng đến khả năng cấp nước và an toàn chống lũ trên các sông phía hạ du sông Hồng.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng – Thái Bình có phạm vi 88.680 km2, thuộc 15 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Điện Biên, Lai Châu, Cao Bằng, Lạng Sơn và Ninh Bình. Tổng nhu cầu vốn thực hiện quy hoạch khoảng 148.900 tỷ đồng, trong đó giai đoạn đến năm 2030 khoảng 60.800 tỷ đồng và sau năm 2030 khoảng 88.100 tỷ đồng.

Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng – Thái Bình được xây dựng trong bối cảnh nước cạn vào mùa khô, tình trạng xâm mặn thường xuyên, trong khi hệ thống tiêu thoát nước bị quá tải vào mùa mưa lũ và nước bị ô nhiễm. Chỉ tính riêng hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, tình trạng ô nhiễm đã ở mức báo động. Theo Bản tin kết quả phân tích trong phòng thí nghiệm (ngày quan trắc 12/3/2026) của Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường, hệ thống công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải (đại thủy nông liên tỉnh gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Dương) có nhiều điểm bị ô nhiễm vượt xa quy chuẩn.  

Cụ thể, 6/15 điểm có chất lượng nước cảnh báo “đỏ” (nước bị ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng, không sử dụng được cho sản xuất nông nghiệp, cấp nước sinh hoạt, nuôi trồng thủy sản), gồm: cống Xuân Thụy, cầu Như Quỳnh, cống Ngọc Đà, cống Bình Lâu, cầu Bằng Ngang, cống Neo.

Tương tự, 6 điểm khác có chất lượng nước cảnh báo “da cam” (nước bị ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng, hạn chế lấy nước tưới cho sản xuất nông nghiệp, không nên sử dụng cho cấp nước sinh hoạt và nuôi trồng thủy sản), gồm: cống Kênh Cầu, cống Ngọc Lâm, cống Phần Hà, cống Bá Thủy, cống An Thổ, cống Lực Điền.

Điểm cống Cầu Cất có chất lượng nước trung bình – “vàng” – nước bị ô nhiễm nhẹ, sử dụng được cho sản xuất nông nghiệp; hạn chế lấy nước cho nuôi trồng thủy sản, khi sử dụng cần được xử lý qua ao lắng và ao sinh học thả bèo. 

Chỉ 2 điểm có chất lượng nước tốt, được đánh giá “xanh lá cây” là cống Xuân Quan và cống Cầu Xe. Nước ở hai điểm này sử dụng được cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản; sử dụng được cho mục đích cấp nước sinh hoạt nhưng cần được xử lý bằng các biện pháp phù hợp. 

Nguyễn Quân

Xem thêm

Hà Nội: Bổ sung nước cho hồ Tây và sông Tô Lịch bằng nước thải sau xử lý

Hà Nội trước mắt sử dụng nước thải sau xử lý từ nhà máy để bổ cập lại cho hồ Tây sau khi dùng nước từ hồ này cấp vào sông Tô Lịch.