Chuyện bang giao giữa Đại Việt, Mông Cổ và nhà Tống

Sau khi Đại Việt đánh bại đại quân Mông Cổ lần thứ nhất vào năm 1258, tưởng chừng bang giao hai nước xấu đi, nhưng tình thế khiến cả Mông Cổ và nhà Tống đều muốn giao hảo với Đại Việt.

Năm 1235, Đại quân Mông Cổ tiến đánh Tống. Đến năm 1253 thì Mông Cổ tiến đánh Đại Lý ở phía tây nam nhà Tống (vùng đất thuộc tỉnh Vân Nam ngày nay), năm 1255 thì chiếm được.

Năm 1258, Mông Cổ quyết định đưa quân từ Đại Lý đến đánh chiếm Đại Việt nhằm có thêm một hướng từ phía nam tiến đánh nhà Tống. Tuy nhiên quân Đại Việt dưới sử chỉ huy của Tiết chế Hưng Đạo Vương đã đánh lui quân Mông Cổ.

Mông Cổ muốn bang giao hữu hảo với Đại Việt

Năm 1259, Đại Hãn Mông Kha tử trận tại thành Điếu Ngư khiến toàn bộ cuộc tiến quân của quân Mông Cổ trên toàn thế giới dừng lại. Hốt Tất Liệt đang ở đất Tống vội trở về tranh ngôi Đại Hãn.

Năm 1260 diễn ra cuộc tranh ngôi vị giữa Hốt Tất Liệt và A Lý Bất Ca, cả hai cùng tự xưng Đại Hãn.

Hốt Tất Liệt tập trung vào việc tranh ngôi Đại Hãn với A Lý Bất Ca, lo lắng Tống và Đại Việt lập liên minh uy hiếp Đại Lý, nên muốn bang giao hữu hảo với Đại Việt.

Năm 1261, Hốt Tất Liệt sai sứ đến đặt quan hệ ngoại giao. Vua Trần mở yến tiệc tiếp đãi, rồi lại sai sứ sang Mông Cổ đáp lễ. Đại Hãn Mông Cổ liền ban cho ba súc gấm tây cẩm, sáu súc gấm vàng thể hiện muốn bang giao hữu hảo.

Sau đó Hốt Tất Liệt cho sứ sang Đại Việt, đoàn sứ bộ đi 6 tháng mới đến Thăng Long, mang theo chiếu thư của Hốt Tất Liệt mang tính vỗ về, trong đó có đoạn: “Ta đã cấm các biên tướng ở Vân Nam không được thiện tiện đưa binh lấn cướp biên giới, quấy nhiễu nhân dân nước khanh. Các quan liêu sĩ thứ nước khanh cứ yên ổn làm ăn như trước…”.

Tống vội vàng đặt quan hệ hữu hảo với Đại Việt

Việc Mông Cổ và Đại Việt bang giao hữu hảo khiến nhà Tống e sợ. Tháng 6/1262, nhà Tống cử sứ sang phong cho Thượng Hoàng Trần Thái Tông là Đại Vương, vua Trần Thánh Tông làm An Nam Quốc vương, với mong muốn có được quan hệ tốt với Đại Việt trong hoàn cảnh khó khăn bởi cuộc chiến với Mông Cổ.

“Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục” ghi chép lại rằng: “Nhà Tống thấy nhà Vua (tức Trần Thánh Tông) đã được Thượng Hoàng truyền ngôi cho rồi, nên hạ chiếu cho tập phong làm An Nam Quốc vương và gia phong vua Thái Tông làm Đại Vương”.

Việc nhà Trần được cả Mông Cổ và nhà Tống giao hảo cho thấy cả hai thế lực này đều muốn lấy lòng Đại Việt.

Trước đó khi nhà Trần thay nhà Lý đã cử sứ giả sang nhà Tống, nhưng nhà Tống không công nhận chính danh của nhà Trần. Tuy nhiên qua lần ngoại giao này, nhà Tống đã không còn có cớ để dễ dàng gây hấn với Đại Việt nữa.

Ổn định sau nội chiến, Mông Cổ uy hiếp Đại Việt

Năm 1264, Hốt Tất Liệt đánh bại A Lý Bất Ca, vững vàng ngôi Đại Hãn. Ông tiếp tục cho quân tiến đánh nhà Tống, quan hệ với Đại Việt cũng thay đổi.

Mông Cổ Yêu cầu Đại Việt cứ 3 năm một lần phải tiến cống nho sĩ, thầy thuốc cùng người thông âm dương bói toán, các hạng thợ, mỗi loại ba người, đem đến cùng với các thứ: dầu tô hợp, quang hương, vàng bạc, chu sa, trầm hương, đàn hương, tê giác, đồi mồi, trân châu, ngà voi, vải trắng…

Năm 1267, Mông Cổ lại đưa ra yêu sách 6 điều:

1. Vua Trần phải sang chầu.
2. Vua Trần phải cho con em sang ở tại triều đình Mông Cổ làm con tin.
3. Phải kê khai dân số nộp cho Mông Cổ.
4. Phải chịu nhận các chính sách quân dịch của Mông Cổ.
5. Phải nộp thuế cho Mông Cổ.
6. Phải để cho Mông Cổ đặt đạt lễ hoa xích (tức đặt chế độ quan lại người Mông Cổ tại Đại Việt)

Mông Cổ chuyển sang dùng áp lực ngoại giao nhằm buộc Đại Việt phải khuất phục, hòng dùng Đại Việt làm bàn đạp tại phía nam tiến đánh nhà Tống.

Năm 1268, đoàn sứ của Mông Cổ đến Thăng Long, viên phó sứ người Hán là Trương Đình Trân ngạo nghễ đòi vua Trần khi đến nhận chiếu chỉ thiên tử phải theo lễ “Vương nhân”, tức Vua đến nhận chiếu chỉ phải bái lạy, nhưng vua Trần không đồng ý.

Sau này Đại Hãn Mông Cổ sai người đến Đại Việt gửi công điệp lời lẽ trách mắng vua Trần khi nhận chiếu chỉ không dùng lễ “Vương nhân” đối đãi với sứ thần. Vua Trần gửi công điệp đáp trả rằng: “Sứ thần không nên làm lễ ngang hàng với Vua một nước. Vả lại, trước đây thiên triều đã có dụ cho mọi việc trong nước tôi cứ được theo tục cũ của bản quốc. Thế thì việc nhận chiếu chỉ của thiên triều đem kính để tại chính điện, còn vua thì lui xuống ở nhà riêng, đấy là điển lệ cũ của nước tôi đấy”.

Đại Hãn Mông Cổ lại cho người mang công điệp đến nói rằng: “Sứ thần của triều đình dầu chức nhỏ, nhưng phải coi mệnh lệnh của thiên tử là trọng hơn cả. Trước kia vì triều đình nhận thấy nước nào cũng đều có tập tục riêng, không bắt phải thay đổi vội, nên hạ chiếu cho được theo tục nước ấy, chứ có lẽ nào lấy việc không lạy chiếu chỉ của triều đình mà bảo là theo tục cũ được hay sao?”. Vua Trần lại cho sứ sang Mông Cổ báo không thuận theo việc này.

Một trong những vấn đề lớn trong bang giao là phía Mông Cổ lần nào cũng yêu cầu Đại Việt nộp lại các nhà buôn người Hồi Hột. Bởi các lái buôn Hồi Hột đi khắp nơi trên thế giới, dò xét nội tình các nước rồi báo cho Triều đình Mông Cổ, vì thế mà Triều đình nhà Trần đã cho bắt đám lái buôn này lại và không chịu giao trả.

Ngay sau khi đánh bại Mông Cổ năm 1258, vua Trần Thái Tông cũng biết rằng Mông Cổ nếu đánh bại nhà Tống thì nhất định sẽ lại tiến đánh Đại Việt, vì thế mà giao cho hai vợ chồng Hoàng tử Trần Nhật Duy và Trần Ý Ninh cùng một số tướng lĩnh mang quân sang giúp nhà Tống. Quân Đại Việt đã có những trận đánh oanh liệt trên đất Tống. Vợ chồng Trần Nhật Duật và Trần Ý Ninh cũng sinh được con trai là Trần Quốc Toản trên đất Tống, sau này Quốc Toản trở thành tướng tài của Đại Việt.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Trần Quốc Toản không tử trận, uy vũ chấn động Trung Nguyên
• Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và lá số thánh nhân bất bại

Mời xem video: