Thượng viện Mỹ đề xuất trao chính phủ quyền ngăn AI nguy hiểm phát hành

Ngô Thụy Xương
•
Chủ Nhật, 13/09/2026

Các thượng nghị sĩ Mỹ đang thương lượng tại Thượng viện về một dự luật yêu cầu các công ty công nghệ chịu trách nhiệm thiết kế các sản phẩm AI an toàn. Hai trợ lý thượng nghị sĩ Mỹ tiết lộ với truyền thông hôm 11/9 rằng nếu Chính phủ Mỹ muốn ngăn những sản phẩm này được phát hành, các công ty công nghệ có thể yêu cầu tòa án liên bang can thiệp phán quyết.

Gần đây, nhiều thông tin về các tác nhân AI không tuân theo chỉ dẫn của con người và xâm nhập các hệ thống bên ngoài liên tục xuất hiện. Cùng với cảnh báo về những nguy cơ tiềm ẩn của công nghệ này từ nhiều nhà nghiên cứu AI từng rời các công ty hàng đầu, những lời kêu gọi Chính phủ Mỹ tăng cường quản lý bằng luật pháp ngày càng gia tăng.

Theo Reuters, hai trợ lý Thượng viện cho biết đề xuất này sẽ thiết lập cái gọi là “nghĩa vụ cẩn trọng” đối với các nhà phát triển AI, yêu cầu doanh nghiệp khi thiết kế sản phẩm phải hướng tới việc ngăn ngừa “rủi ro thảm khốc”.

Họ cho biết mục tiêu của các nhà đàm phán là trao cho Chính phủ Mỹ quyền ngăn các mô hình AI không an toàn được phát hành. Các doanh nghiệp liên quan có thể khởi kiện lên tòa án liên bang để phản đối, nhưng phạm vi quyền hạn cụ thể mà Chính phủ Mỹ có thể được trao vẫn đang được thảo luận.

Nội dung chính và phạm vi áp dụng

Hai trợ lý cũng tiết lộ một phần dự luật sẽ cấm các bang “tự mình thực thi” những luật nhằm xử lý các rủi ro cụ thể của mô hình AI. Họ lấy ví dụ những rủi ro như kẻ xấu sử dụng hệ thống AI để thiết kế vũ khí hạt nhân, vũ khí sinh học…

Họ cũng cho biết tất cả chi tiết hiện vẫn đang được thương lượng và trong tương lai, dự luật sẽ áp dụng cho các công ty AI sở hữu những năng lực tiên tiến nhất, trong đó có Google, Anthropic và OpenAI.

Các nhà đàm phán chính và lập trường các bên

Đề xuất này đang được Lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện John Thune, Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang South Dakota; Chủ tịch Ủy ban Thương mại Thượng viện Ted Cruz, Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang Texas; và Thượng nghị sĩ Dân chủ Amy Klobuchar, bang Minnesota, cùng thảo luận.

Ủy ban Thương mại Thượng viện chịu trách nhiệm giám sát Bộ Thương mại Mỹ, cơ quan có các nhà nghiên cứu an toàn AI nội bộ. Thượng nghị sĩ Dân chủ Maria Cantwell, thành viên Dân chủ cấp cao của Ủy ban Thương mại, cũng lên tiếng về dự luật.

Ngày 9/9, ông Cruz viết trên nền tảng X: “Với tốc độ phát triển đáng kinh ngạc của AI, có rất nhiều rủi ro đáng sợ và nguy hiểm. Hiện tôi đang hợp tác với Klobuchar và Thune để thúc đẩy một dự luật mới nhằm giải quyết những rủi ro thảm khốc liên quan đến các mối đe dọa sinh học hoặc hạt nhân. Đồng thời bảo đảm Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu về AI, tránh để ĐCSTQ chi phối và gây nguy hiểm cho an ninh toàn thế giới”.

Bà Klobuchar nói với Reuters: “Tôi tiếp tục nỗ lực thúc đẩy đồng thuận lưỡng đảng, hy vọng thông qua luật pháp để chính phủ có thể quản lý những rủi ro do AI gây ra, đồng thời yêu cầu các nhà phát triển hợp tác với các chuyên gia chính phủ để cùng xác minh và kiểm thử các mô hình AI, bảo đảm AI an toàn”.

Ngày 10/9, bà Cantwell viết trên X: “Tôi cho rằng luật pháp có ý nghĩa cần yêu cầu những mô hình AI mạnh nhất phải được các chuyên gia tại các phòng thí nghiệm quốc gia kiểm thử, đánh giá liệu chúng có thể tạo điều kiện cho các cuộc tấn công mạng phức tạp, hỗ trợ phát triển vũ khí hạt nhân hoặc vũ khí sinh học hay không”.

Bất đồng trong đàm phán và khó khăn để thông qua

Theo các báo cáo cùng thời điểm của Politico và Nextgov, các bên vẫn còn bất đồng lớn và chưa đi đến quyết định cuối cùng.

Nguyên nhân là các phiên bản do bà Klobuchar, ông Thune và ông Cruz thúc đẩy thiên về “nghĩa vụ cẩn trọng”, kết hợp với việc doanh nghiệp tự quản lý rủi ro và báo cáo cho Bộ Thương mại, trong đó chính phủ có thể thông qua tòa án để yêu cầu lệnh cấm.

Trong khi đó, bà Cantwell ủng hộ việc bắt buộc các phòng thí nghiệm quốc gia và cơ quan an ninh quốc gia tiến hành kiểm thử. Bà lo ngại phiên bản hiện tại sẽ hình thành một “tiêu chuẩn liên bang yếu” và làm suy yếu các biện pháp bảo vệ theo luật của các bang.

Ngay cả khi các nhà đàm phán đạt được đồng thuận, lịch trình làm việc của Quốc hội cũng khiến việc thông qua dự luật trở nên phức tạp. Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, Hạ viện có thể chỉ còn khoảng 1 tuần làm việc, trong khi Thượng viện dự kiến chỉ còn khoảng 3 tuần.

Người phát ngôn của ông Thune từ chối bình luận về các cuộc đàm phán. Hiện đây vẫn là một đề xuất đang được thảo luận, chưa phải dự luật chính thức được trình hoặc thông qua.

Từ khóa trí tuệ nhân tạo AI