Động đất mạnh ở Philippines nâng đáy biển lên 2 mét, tàn phá hệ sinh thái ven biển

Trương Vũ Phi
•
Thứ Bảy, 20/06/2026

Giới chức môi trường Philippines cho biết, trận động đất mạnh xảy ra ở vùng biển phía nam nước này hồi đầu tháng không chỉ gây thương vong lớn về người mà còn dẫn đến một biến đổi địa chất cực kỳ hiếm gặp. Tại khu vực tâm chấn, một phần đáy biển đã bị nâng lên khoảng 2 mét. Hiện tượng được gọi là “nâng cao bờ biển” (coastal uplift) này khiến những vùng đáy biển và rạn san hô vốn nằm dưới mặt nước nay hoàn toàn lộ thiên, làm hàng loạt sinh vật biển mắc kẹt và chết hàng loạt, đẩy hệ sinh thái ven biển vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng.

Hiện tượng nước rút làm lộ ra các rạn san hô tại Philippines là do trận động đất mạnh 7,8 độ ở Mindanao gây ra. Sự dịch chuyển của rãnh Cotabato đã đẩy đáy biển và đường bờ biển lên cao tới 2 mét, tạo ra hiện tượng được gọi là sự nâng lên của bờ biển. (Nguồn: Shutterstock)

Theo các nguồn tin truyền thông, ngày 8/6, vùng biển ngoài khơi đảo Mindanao ở miền nam Philippines đã xảy ra trận động đất mạnh 7,8 độ Richter. Hội đồng Quản lý và Giảm nhẹ Rủi ro Thiên tai Quốc gia Philippines xác nhận vào ngày 14/6 rằng thảm họa này đã khiến ít nhất 61 người thiệt mạng, 40 người mất tích và 1.403 người bị thương. Ngoài ra, khoảng 54.000 ngôi nhà bị hư hại.

Không lâu sau trận động đất, người dân sống dọc bờ biển bắt đầu nhận thấy những dấu hiệu bất thường. Mực nước biển dường như hạ thấp bất thường và không quay trở lại trạng thái bình thường. Ngày 10/6, người dân đã báo cáo hiện tượng này với cơ quan chức năng.

Bộ Môi trường và Tài nguyên Thiên nhiên Philippines lập tức cử các nhóm chuyên gia đến khảo sát hiện trường. Kết quả cho thấy nhiều rạn san hô đầy màu sắc và các thảm cỏ biển vốn ngập dưới nước đã hoàn toàn mất đi lớp phủ nước biển, phơi trần dưới ánh nắng gay gắt. Khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là Khu bảo tồn biển Pangyan thuộc làng Pangyan, tỉnh Sarangani.

Các chuyên gia cho biết tâm chấn của trận động đất nằm gần rãnh biển Cotabato, một khu vực địa chất đặc biệt hoạt động mạnh. Trong quá trình động đất xảy ra, các mảng kiến tạo tại rãnh biển này đã dịch chuyển dữ dội, giải phóng một nguồn năng lượng khổng lồ. Hệ quả là một phần bờ biển của các tỉnh Sarangani và Davao Occidental bị đẩy lấn ra phía biển.

Những dữ liệu đo đạc mới nhất cho thấy một phần đáy biển ven bờ trong khu vực chịu ảnh hưởng đã được nâng lên khoảng 2 mét. Đồng thời, diện tích đất liền cũng mở rộng đáng kể, với một số đoạn bờ biển kéo dài thêm tới khoảng 200 mét ra phía đại dương.

Theo các hình ảnh khảo sát và báo cáo chính thức, sự nâng lên đột ngột của địa hình đã khiến nhiều sinh vật biển bị mắc cạn ngay lập tức. Do thiếu nước biển và nguồn dinh dưỡng, các rạn san hô và thảm cỏ biển trên diện rộng bắt đầu chết hàng loạt. Những loài sinh vật sống cộng sinh với chúng như cá rạn, cá chình, nghêu, sò và nhiều loài thân mềm khác không kịp rút về vùng nước sâu nên lần lượt chết khô.

Xác của vô số sinh vật biển nằm rải rác trên những vùng đáy biển vừa lộ ra. Các bãi san hô nước nông trước đây giờ đây biến thành những khu vực giống như các đồng bằng đá khô cằn.

Ban đầu, một số cư dân địa phương còn lo ngại rằng mùi hôi bốc lên xuất phát từ khí độc thoát ra từ đáy biển. Tuy nhiên, sau khi điều tra, cơ quan môi trường xác định mùi hôi chủ yếu đến từ số lượng lớn sinh vật biển chết đang phân hủy. Các đơn vị chức năng đã triển khai hoạt động giám sát môi trường nhằm ngăn ngừa những thảm họa thứ cấp có thể phát sinh.

Theo các nhà khoa học, hiện tượng vỏ Trái Đất ven biển bị nâng lên với quy mô lớn như vậy tuy không thường xuyên xảy ra trong lịch sử, nhưng mỗi lần xuất hiện đều có thể làm thay đổi hoàn toàn diện mạo địa hình ven biển và môi trường sinh thái xung quanh chỉ trong thời gian ngắn.

Bộ Môi trường Philippines cho biết phạm vi biến động địa chất lần này quá rộng nên hiện vẫn chưa thể xác định chính xác quy mô thiệt hại sinh thái. Tuy nhiên, các đánh giá ban đầu cho thấy sự phá hủy trên diện rộng của các sinh cảnh ven biển có thể gây tổn thất không thể đảo ngược đối với nguồn tài nguyên biển địa phương, đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh kế của ngư dân vốn phụ thuộc vào vùng biển này.

Hiện các cơ quan chức năng đang tiếp tục theo dõi những thay đổi của môi trường và xây dựng kế hoạch phục hồi sinh thái. Tuy nhiên, trước sự biến đổi địa hình tự nhiên trên quy mô lớn như vậy, công tác khôi phục trong thời gian tới được dự báo sẽ đối mặt với nhiều thách thức rất lớn.