Giải oan cho Einstein: Tiết lộ bảng điểm thời đi học của vị thiên tài

Bình Minh
•
Thứ Hai, 22/06/2026

Albert Einstein, nhà vật lý học nổi tiếng đã tạo ra những đột phá lớn trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, đã trở thành một nhân vật mang tính biểu tượng trên nhiều phương diện: Từ mái tóc bù xù rất có thể đã góp phần tạo nên hình tượng điển hình của “nhà khoa học lập dị”, đến chân dung được treo trên tường của nhiều trường học, cùng những câu danh ngôn đôi khi bị trích dẫn sai của ông. Ông luôn được xem là một “người vươn lên từ nghịch cảnh” đầy cảm hứng.

Trong bộ phim Rocky năm 1976, Adrian (do Talia Shire thủ vai) đã đáp lại sự hoài nghi của anh trai về khả năng của Rocky, một võ sĩ quyền Anh nghiệp dư, bằng câu nói: “Einstein từng bị đuổi học 2 lần… Beethoven bị điếc, Helen Keller bị mù. Em nghĩ Rocky có rất nhiều cơ hội.”

Tuy nhiên, theo những ghi chép hiện có, điều này thực ra không đúng sự thật. Einstein chưa từng học kém đến mức bị đánh trượt ở trường. Thành tích học tập của ông nhìn chung thuộc mức khá đến giỏi, đặc biệt nổi bật ở các môn vật lý và toán học.

Mặc dù thành tích tổng thể khá tốt, Einstein không phải lúc nào cũng được xem là một học sinh gương mẫu (và thực tế có một số vấn đề ông cũng không giải quyết được).

Ông thường khó chấp nhận quyền uy, đặc biệt trong môi trường kỷ luật nghiêm khắc của Trường Trung học Luitpold ở Munich (Luitpold Gymnasium, nay đã được đổi tên thành Trường Trung học Albert Einstein để tưởng niệm ông).

Em gái ông, Maja, từng mô tả sự chán ghét của Einstein đối với ngôi trường này. Bà cho biết bầu không khí “mang tính quân sự” trong đời sống học đường cùng sự “sùng bái quyền uy” được truyền dạy cho học sinh khiến ông vô cùng khó chịu.

Vì vậy, khi cha mẹ ông chuyển đến Ý vào năm 1894 và đề nghị ông ở lại Munich để hoàn tất việc học, Einstein đã chọn nghỉ học với lý do kiệt quệ về tinh thần rồi rời khỏi nước Đức. Dù rời ngôi trường này khi mới 16 tuổi, ông không hề từ bỏ con đường học vấn.

Thành tích của Einstein ở trường dự bị

Hiện nay không còn cách nào xác minh chính xác điểm số của Einstein trong thời gian học tại Trường Trung học Luitpold, vì các hồ sơ liên quan đã bị phá hủy trong Thế chiến thứ hai. Tuy nhiên, hiệu trưởng của ngôi trường này thời Einstein theo học đã nói với truyền thông vào năm 1929 rằng thành tích của ông khá tốt.

Khi đó, trường sử dụng thang điểm từ 1 đến 6, trong đó 1 là mức cao nhất. Vị hiệu trưởng cho biết điểm số của Einstein phần lớn dao động giữa mức 1 và 2, và khi rời trường ông đã đạt điểm 1 tuyệt đối môn toán.

Sau khi rời Đức, một người bạn của gia đình đã giúp sắp xếp để Einstein tham dự kỳ thi tuyển sinh vào Học viện Công nghệ Liên bang Zurich (thường được gọi tắt là ETH). Tuy nhiên, việc thuyết phục nhà trường cho phép ông dự thi không hề dễ dàng, bởi khi đó Einstein mới 16 tuổi và chưa có bất kỳ văn bằng nào.

Mặc dù hiệu trưởng ETH cho rằng ông nên quay lại Đức để hoàn tất việc học, ông vẫn trao cho chàng thanh niên tài năng này một cơ hội dự thi. Tuy nhiên, Einstein đã không vượt qua kỳ thi này.

Ông thể hiện xuất sắc ở các phần thi khoa học như vật lý và toán học, nhưng lại không đạt yêu cầu ở các môn ngôn ngữ. Điều này phần nào có thể do ETH là một trường của Thụy Sĩ, nơi người dân từ nhỏ đã sử dụng đồng thời tiếng Đức và tiếng Pháp, trong khi khả năng tiếng Pháp của Einstein khá yếu.

Dù vậy, ông vẫn được phép theo học tại Trường Bang Aargau — một trường dự bị của Thụy Sĩ, nơi học sinh tốt nghiệp có thể được tuyển thẳng vào ETH.

Thời gian học tại Trường Bang Aargau và đại học

So với nền giáo dục kiểu Đức mà ông từng trải qua trước đó, Einstein có quãng thời gian học tập vui vẻ hơn nhiều tại Trường Bang Aargau. Tuy nhiên, trải nghiệm học tập này cũng có thể là một trong những nguyên nhân khiến bên ngoài hiểu lầm về thành tích học tập của ông.

Ban đầu, Trường Bang Aargau sử dụng cùng hệ thống chấm điểm như Trường Trung học Luitpold, với điểm 1 là cao nhất và điểm 6 là thấp nhất. Nhưng trong thời gian Einstein theo học, hệ thống này đã được thay đổi giữa chừng, chuyển sang quy định điểm 6 là cao nhất.

Tại đây, Einstein vẫn đạt thành tích xuất sắc ở toán học và vật lý, trong khi các môn hóa học, hội họa và violin ở mức trung bình. Môn duy nhất ông học không tốt vẫn là tiếng Pháp.

Trong thời gian học tại Học viện Công nghệ Liên bang Zurich (ETH), mặc dù thành tích ở các môn khoa học vẫn rất nổi bật, Einstein lại nảy sinh mâu thuẫn với giáo sư vật lý của khoa.

Sau này ông từng kể rằng mình buộc phải tự nghiên cứu vật lý ngoài giờ học trên lớp. Chính vì vậy, ông dần mất hứng thú với các khóa học toán ở trường đại học và thay vào đó dựa vào các ghi chép bài giảng do người bạn cùng lớp Marcel Grossman cung cấp mỗi khi ông vắng mặt.

Người bạn này về sau còn giúp Einstein tìm được việc làm sau khi tốt nghiệp. Trong khi đó Einstein cho rằng những khó khăn của mình khi tìm việc xuất phát từ vị giáo sư vật lý vốn không hài lòng với ông.

Einstein là một học sinh khá giỏi và đặc biệt xuất sắc ở những môn học mà ông yêu thích. Trên suốt chặng đường trưởng thành, ông được hưởng nền giáo dục tốt cùng sự giúp đỡ của nhiều bạn bè và thầy cô.

Tuy nhiên, ông cũng thực sự gặp phải không ít trở ngại. Và có lẽ chính những trải nghiệm ấy có thể truyền cảm hứng cho chúng ta: Ngay cả khi bạn không phải là học sinh xuất sắc nhất lớp, bạn vẫn có thể tiếp tục theo đuổi những mục tiêu học thuật của riêng mình.

Albert Einstein sinh ra ở Ulm, Đức, trong một gia đình người Do Thái. Albert theo học một trường tiểu học Công giáo ở Munich từ khi 5 tuổi. Nhiều người nghĩ, thiên tài như Albert Einstein sẽ bộc lộ năng khiếu từ sớm nhưng ông không phải là một thần đồng biết đọc khi mới 2 tuổi và làm toán cao cấp khi 4 tuổi mà ngược lại.

Là một thiên tài lỗi lạc nhưng Albert Einstein được cho là mắc chứng tự kỷ thể nhẹ và chậm nói. Albert Einstein không thể nói một cách thoải mái, suôn sẻ cho đến khi gần 6 tuổi.

Khi còn nhỏ, Albert thích chơi một mình hơn là chơi với những cậu bé đồng trang lứa. Albert Einstein dường như gặp khó khăn lớn trong việc học nói. Cha mẹ ông từng lo lắng đến mức phải hỏi ý kiến bác sĩ. Ngay cả khi bắt đầu nói, Albert vẫn có thói quen lặp đi lặp lại nhiều lần các câu nói với chính mình.

Thuyết lượng tử về ánh sáng của Einstein đề xuất rằng ánh sáng bao gồm các gói năng lượng nhỏ gọi là photon có đặc tính giống như sóng. Lý thuyết này sau đó đã dẫn đến khái niệm vô cùng quan trọng, đó chính là “Thuyết lượng tử về ánh sáng”. Từ đây, Einstein đã đặt tiền đề cho việc phát minh ra Tivi, hoặc các sản phẩm công nghệ ảnh hưởng ngày nay như điện thoại thông minh , máy tính, máy tính xách tay.