Bí mật tối thượng của tuổi thọ: Giữ cân bằng tâm lý
- Gia Huệ
- •
Từ trước đến nay, sức khỏe và tuổi thọ luôn là vấn đề được con người theo đuổi và nghiên cứu. Người từng đoạt giải Nobel Sinh lý học Elizabeth và các nhà nghiên cứu khác đã tổng kết bí quyết trường thọ từng thu hút sự chú ý của nhiều người, chính là “Giữ cân bằng tâm lý”.
Muốn sống đến 100 tuổi, chế độ ăn uống hợp lý chiếm 25%, các yếu tố khác chiếm 25%, còn vai trò của sự cân bằng tâm lý chiếm tới 50%. Vậy “cân bằng tâm lý” – yếu tố chiếm một nửa nguyên nhân ảnh hưởng đến tuổi thọ – thực sự nên được hiểu như thế nào? Và chúng ta phải làm thế nào để đạt được điều đó?
“Hormone căng thẳng” gây tổn thương cơ thể, chữa bệnh trước hết phải chữa “Tâm”.
Các nghiên cứu tâm lý học phát hiện rằng khi một người nổi giận dữ dội, lượng hormone căng thẳng mà cơ thể sản sinh ra đủ để khiến chuột thí nghiệm tử vong. Vì vậy, “hormone căng thẳng” còn được gọi là “hormone độc hại”.
Bệnh tật có liên quan đến cảm giác bị dồn nén
Khi con người vui vẻ, não bộ sẽ tiết ra những “hormone có lợi” như dopamine. Những hormone có lợi này giúp con người thư giãn tinh thần, tạo ra cảm giác vui thích. Trạng thái tốt đẹp khiến cả thể chất lẫn tinh thần đều thoải mái này giúp các chức năng trong cơ thể phối hợp và cân bằng với nhau, từ đó thúc đẩy sức khỏe.
Vậy chúng ta nên vận dụng điều này vào thực tế như thế nào để nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần và kéo dài tuổi thọ?
Y học hiện đại phát hiện rằng các bệnh như xơ cứng động mạch, cao huyết áp, loét đường tiêu hóa, rối loạn kinh nguyệt… có 65%–90% liên quan đến cảm giác bị áp lực và ức chế về mặt tâm lý. Vì vậy, những căn bệnh này được gọi là bệnh tâm thể.
Khái niệm bệnh tâm thể (psychosomatique) xuất hiện vào nửa sau thế kỷ XIX, được đề cập đến lần đầu tiên bởi bác sĩ (BS.) tâm thần người Đức Heinroth (1773-1843).
Với quan niệm thời bấy giờ, mọi bệnh tật của cơ thể đều do các cơ quan bộ phận của cơ thể bị trục trặc, việc BS. Heinroth xem yếu tố tâm lý là nguyên nhân dẫn đến một số bệnh khi bàn về bệnh tâm thể đã gây nhiều tranh cãi. Những tiến bộ của y học đã chứng minh được quan điểm của BS. Heinroth là chính xác: tinh thần lao đao có thể làm cơ thể khốn đốn vì bệnh tật.
Nếu một người luôn trong trạng thái lo lắng, tức giận, căng thẳng… khiến mức hormone căng thẳng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ bị ức chế và suy yếu, đồng thời hệ tim mạch cũng trở nên đặc biệt mong manh do phải hoạt động quá sức trong thời gian dài.
Mối quan hệ giữa con người quyết định yếu tố hàng đầu của tuổi thọ
Có câu chuyện kể rằng một nữ nông dân ở Georgia đã sống đến 132 tuổi 91 ngày. Khi bà 130 tuổi, một phóng viên hỏi bí quyết trường thọ của bà, bà trả lời: “Trước hết là gia đình hòa thuận…”
Sau 20 năm nghiên cứu, hai giáo sư tâm lý học người Mỹ đã phát hiện rằng trong những yếu tố quyết định ảnh hưởng đến tuổi thọ, yếu tố đứng đầu là “mối quan hệ giữa con người với nhau”.
Họ cho rằng mối quan hệ giữa con người với nhau có thể còn quan trọng hơn cả việc ăn nhiều rau quả, thường xuyên tập thể dục và kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Chìa khóa quyết định tuổi thọ của một người
Con người là sinh vật sống theo cộng đồng, sống trong đời chính là tồn tại giữa các mối quan hệ xã hội.
Nhà tâm lý học Abraham Maslow đã tổng kết các nhu cầu trong cuộc đời con người, từ thấp đến cao lần lượt gồm 5 loại: “Nhu cầu sinh lý, nhu cầu an toàn, nhu cầu giao tiếp xã hội, nhu cầu được tôn trọng và nhu cầu tự thể hiện bản thân”.
Ngoại trừ nhu cầu sinh lý, các nhu cầu còn lại đều liên quan đến các mối quan hệ giữa người với người. Khi những nhu cầu này được đáp ứng, con người sẽ có được niềm vui.
Có mục tiêu
Các nghiên cứu mới cho thấy “cảm giác có mục tiêu mạnh mẽ” có lợi cho sức khỏe. Bởi việc một người có theo đuổi mục tiêu trong cuộc sống hay không sẽ quyết định trạng thái tinh thần của họ, từ đó ảnh hưởng đến tình trạng sinh lý.
Những người thường xuyên suy nghĩ, vận động trí óc, các mạch máu não thường xuyên ở trạng thái giãn nở, nhờ đó bảo vệ các tế bào não, giúp não bộ không bị lão hóa quá sớm.
Các nhà khoa học còn phát hiện rằng khi não hoạt động, cơ thể luôn đưa nhiều glucose hơn đến những khu vực trong não cần thiết nhất.
Khi ở trạng thái yên tĩnh, so với người trẻ, người cao tuổi có tỷ lệ sử dụng glucose trong não thấp hơn. Nhưng khi bắt đầu vận dụng trí não, lượng glucose mà những khu vực hoạt động mạnh nhất trong não nhận được không hề thấp hơn người trẻ.
Vì vậy, sử dụng trí não cũng có thể thúc đẩy quá trình trao đổi chất của não, làm chậm quá trình lão hóa.
Giúp đỡ người khác
Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng việc hỗ trợ người khác về mặt vật chất có thể giúp giảm 42% nguy cơ tử vong; hỗ trợ tinh thần cho người khác có thể giúp giảm 30% nguy cơ tử vong.
Vì sao giúp đỡ người khác lại có tác dụng như một phương pháp trị liệu?
Bởi vì đối xử tốt với người khác, thường xuyên làm việc thiện, trong lòng con người sẽ thường xuất hiện một cảm giác vui vẻ và tự hào khó diễn tả, từ đó làm giảm mức hormone căng thẳng và thúc đẩy sự tiết ra của các hormone có lợi.
Các chuyên gia dịch tễ học tâm thần thậm chí cho rằng hình thành thói quen vui vẻ giúp đỡ người khác là một phương pháp hữu hiệu để phòng ngừa và điều trị chứng trầm cảm.
Cho đi
Mối quan hệ giữa con người là yếu tố quyết định ảnh hưởng đến tuổi thọ, vậy chúng ta làm thế nào để xây dựng những mối quan hệ hài hòa?
Quản Trọng từng nói: “Khí thiện đối đãi với người, thân thiết như anh em; khí ác đối đãi với người, gây hại còn hơn gươm giáo”.
Mối quan hệ và phản ứng giữa người với người cũng giống như tiếng vọng khi con người hét lên giữa núi rừng. “Bạn thiện”, tiếng vọng sẽ “thiện”; “bạn ác”, tiếng vọng sẽ “ác”.
Có những người có quan hệ xã hội kém, hoàn toàn là kết quả của việc họ luôn tranh đấu với người khác ở mọi nơi.
Những hành động “cho đi” có lợi cho sự hài hòa trong các mối quan hệ bao gồm khen ngợi, hài hước, nụ cười, tôn trọng, nhường nhịn, hòa nhã, bao dung, tha thứ, cảm thông, đồng cảm, trung thành, lắng nghe…
Hãy luôn nhớ rằng chỉ có tâm trạng vui vẻ mới là sự theo đuổi cuối cùng của cuộc đời.
Xem thêm
Từ khóa tuổi thơ cân bằng tâm lý
