Hệ thống giám sát người nước ngoài của ĐCSTQ bị lộ

Đường Phượng
•
Thứ Ba, 04/08/2026

Đối với người nước ngoài làm việc và kinh doanh tại Trung Quốc, việc bị Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) giám sát bằng công nghệ số ở khắp nơi từ lâu không còn là điều bí mật. Tuy nhiên, khi tận mắt nhìn thấy chính khuôn mặt của mình trong một hệ thống nội bộ của cảnh sát, ông Mark Hoogwerf vẫn không khỏi bàng hoàng.

Ảnh minh họa. (Nguồn: Maxx-Studio/Shutterstock)

Đầu năm nay, chuyên gia an ninh mạng người Hà Lan kiêm cựu phóng viên thường trú tại Trung Quốc Mark Hoogwerf đã tình cờ phát hiện trên mạng một nền tảng của cảnh sát địa phương có tên “Nền tảng quản lý động đối với người nước ngoài”.

Khi phát hiện nền tảng này, ông Hoogwerf nhận thấy trang đăng nhập đã được điền sẵn tên người dùng và mật khẩu, khiến bất kỳ cư dân mạng nào cũng có thể dễ dàng truy cập, xem và tải xuống một lượng lớn dữ liệu cá nhân nhạy cảm bên trong.

Ông Hoogwerf phát hiện hệ thống lưu trữ thông tin của hơn 700 người nước ngoài sinh sống lâu dài tại thành phố Trương Gia Khẩu, tỉnh Hà Bắc. Cơ sở dữ liệu chứa khoảng 12.000 hồ sơ cá nhân, bao gồm phóng viên nước ngoài, lãnh đạo doanh nghiệp, du học sinh và cả người đến từ Hồng Kông, Đài Loan.

Rồi bất ngờ, ông nhìn thấy chính khuôn mặt của mình. Đó là bức ảnh hồ sơ do cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của ĐCSTQ chụp, bên cạnh là số hộ chiếu và số điện thoại Hoogwerf từng sử dụng tại Trung Quốc. Điều này khiến ông vô cùng sửng sốt.

Giao diện hệ thống “Nền tảng quản lý động đối với người nước ngoài” của ĐCSTQ. (Ảnh: MXH)

Từ chỗ ngồi trên máy bay đến hồ sơ khám chữa bệnh: Thu thập dữ liệu toàn diện

Cuộc điều tra được công bố trên nền tảng Substack cho thấy, ĐCSTQ đang sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt bằng trí tuệ nhân tạo (AI) cùng kỹ thuật tích hợp dữ liệu lớn để theo dõi và giám sát người nước ngoài tại Trung Quốc gần như theo thời gian thực. Thông qua việc kết hợp dữ liệu từ camera giám sát, hệ thống nhận diện khuôn mặt, hồ sơ thị thực và thông tin điện thoại di động, ĐCSTQ có thể theo dõi hành tung, các mối quan hệ và hoạt động của người nước ngoài trên lãnh thổ Trung Quốc.

Phát hiện của ông Hoogwerf đã hé lộ quy mô rộng lớn của hệ thống giám sát này. Hệ thống phân loại từng cá nhân theo quốc tịch, đồng thời lưu trữ ngày sinh, giới tính, tình trạng hôn nhân, địa chỉ, nghề nghiệp, tín ngưỡng tôn giáo, thậm chí cả hồ sơ khám chữa bệnh.

Hệ thống cũng ghi lại hình ảnh của họ khi xuất hiện tại các nút giao thông, chợ, trung tâm thương mại hoặc nhiều địa điểm khác. Ngay cả số ghế trên tàu cao tốc, chuyến bay hay hồ sơ thanh toán khi đổ xăng cũng đều được lưu lại.

Kể từ khi phát hiện hệ thống vào tháng Một, ông Hoogwerf đã cố gắng tải xuống càng nhiều dữ liệu càng tốt. Đến tháng Năm, trang web này đã bị gỡ bỏ. Vụ việc nhanh chóng thu hút sự chú ý rộng rãi và được nhiều hãng truyền thông, trong đó có The New York Times, tiếp tục theo dõi và đưa tin.

Vẽ sơ đồ quan hệ xã hội, đánh dấu những người có liên hệ

ĐCSTQ sử dụng AI và dữ liệu lớn trong hệ thống này để phân tích mạng lưới quan hệ, bao gồm tự động tạo “sơ đồ quan hệ xã hội”. Chỉ cần hai hoặc nhiều người nước ngoài cùng xuất hiện trong một khung hình do camera ghi lại, hệ thống sẽ tự động đánh dấu họ là “người có liên hệ”.

Hệ thống còn phân loại toàn bộ đối tượng bị theo dõi thành nhiều nhóm:

“Liên minh Ngũ Nhãn”: Công dân Mỹ, Canada, Anh, Úc và New Zealand bị gắn trực tiếp nhãn này. Đây là liên minh chia sẻ tình báo giữa 5 quốc gia trên.
“Quốc gia trọng điểm”: Bao gồm công dân Ai Cập, Iran, Israel, Maroc, Pakistan, Sudan và một số nước khác.
Người Hồng Kông, Đài Loan và “đối tượng trọng điểm”: Người Hồng Kông từng trải qua phong trào phản đối Dự luật Dẫn độ và người đến từ Đài Loan được xếp thành nhóm riêng; trong khi những người bất đồng chính kiến và nhà hoạt động nhân quyền bị gắn nhãn “đối tượng trọng điểm”.

Ông Hoogwerf cho biết hệ thống tại Trương Gia Khẩu dường như bắt đầu được phát triển từ năm 2021 và lần chỉnh sửa gần nhất là vào tháng 4 năm nay. Một số trường dữ liệu trong cơ sở dữ liệu vẫn còn để trống hoặc chỉ điền ký hiệu mặc định, cho thấy hệ thống có thể vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Ông cũng phát hiện nguồn dữ liệu của nền tảng không chỉ đến từ cảnh sát. Cơ sở dữ liệu còn lưu danh sách người nước ngoài và công dân Trung Quốc từng đến Khu nghỉ dưỡng trượt tuyết Thaiwoo ở Trương Gia Khẩu, kèm theo ảnh chụp tại đây, họ tên đầy đủ và số hộ chiếu.

Hồ sơ của các du học sinh cũng được lưu trữ, bao gồm tín ngưỡng tôn giáo, tình trạng hôn nhân, chuyên ngành học cùng số lần họ bị camera ghi lại tại cổng trường.

Trong một nhóm dữ liệu mà ông Hoogwerf tải xuống còn có tên của những người từng bị xử phạt vì vi phạm pháp luật của ĐCSTQ. Chẳng hạn, một phụ nữ đã bị phạt 1.000 nhân dân tệ vào năm 2021 vì không đăng ký thay đổi địa chỉ cư trú.

Trải nghiệm của phóng viên Anh: Tôi bị đánh dấu là “có thể theo dõi”

Ngay từ tháng Năm năm nay, cô Sophia Yan, phóng viên đối ngoại cấp cao của The Telegraph, cũng từng tiết lộ về hệ thống “Nền tảng quản lý động đối với người nước ngoài” của ĐCSTQ.

Yan từng làm phóng viên thường trú tại Trung Quốc suốt 10 năm. Cô phát hiện hồ sơ cá nhân của mình trong cơ sở dữ liệu bị rò rỉ này.

Theo Yan, hồ sơ của cô bao gồm ảnh chụp từ năm 2021, quốc gia của cơ quan báo chí nơi cô công tác, tên cơ quan, họ tên bằng tiếng Anh và tiếng Trung, giới tính, ngày sinh, quốc tịch, số hộ chiếu và số điện thoại Trung Quốc.

Cô cho biết, khác với nhiều hồ sơ khác trong cơ sở dữ liệu, hồ sơ của cô có thêm một mục ở phía bên phải được đánh dấu là “có thể theo dõi” (trackable).

“Cứ bấm vào đó là sẽ thấy toàn bộ các mẩu dữ liệu, cho biết tôi đã bị chụp lại, bị phát hiện và bị ghi vào cơ sở dữ liệu ở những địa điểm nào tại Trung Quốc.”

Yan cho biết một số hồ sơ cá nhân chứa những chi tiết “vô cùng cụ thể”. Ví dụ, có người bị ghi nhận xuất hiện 78 lần tại cùng một ngã tư; các dữ liệu khác có thể đến từ camera tại lối vào siêu thị hoặc nhiều ga tàu điện ngầm khác nhau.

“Cực kỳ, cực kỳ chi tiết… và cũng khá rùng mình,” Yan nói. Cô cho biết trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã triển khai lượng lớn camera giám sát tại cả thành phố lẫn nông thôn; việc nhận diện khuôn mặt khi vào phòng gym, lên máy bay… đã tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ phục vụ cho việc theo dõi toàn diện từng cá nhân.

The Telegraph từng nhận định rằng sau hơn 20 năm đầu tư vào năng lực giám sát kỹ thuật số, ĐCSTQ đang biến Trung Quốc thành một “quốc gia độc tài kiểu phản địa đàng”.

ĐCSTQ đưa hệ thống giám sát AI vào lĩnh vực tư pháp

Theo báo cáo của Viện Chính sách Chiến lược Úc (ASPI), chính quyền ĐCSTQ đã xây dựng một kế hoạch toàn diện nhằm “tự động hóa kiểm duyệt, tăng cường giám sát và chủ động trấn áp bất đồng chính kiến”.

Trong khi phần lớn thế giới vẫn đang thích nghi với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, ĐCSTQ lại tìm cách tích hợp công nghệ này vào hệ thống tư pháp. ĐCSTQ đã triển khai trên toàn quốc một mạng lưới camera giám sát AI quy mô lớn có khả năng nhận diện khuôn mặt và theo dõi hành tung của con người.

Tòa án Nhân dân Tối cao ĐCSTQ cũng đã chỉ đạo các tòa án trên cả nước phát triển các hệ thống AI hỗ trợ hoạt động tư pháp. Trong bối cảnh đó, những gì ông Hoogwerf và cô Sophia Yan phát hiện có thể chỉ là phần nổi của tảng băng trong một hệ thống giám sát khổng lồ.