Ngoại trưởng Iran tới Bắc Kinh trước thềm hội đàm Trump – Tập

Hải Chung, Lạc Á
•
Thứ Năm, 07/05/2026

Trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump sắp thăm Bắc Kinh, sáng 6/5, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đến Bắc Kinh và hội đàm với Ủy viên Quốc vụ, Ngoại trưởng Vương Nghị. Theo thông tin chính thức, hai bên trao đổi về việc khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz. Giới phân tích nhận định, thực chất mỗi bên đều có toan tính riêng và không loại trừ khả năng Bắc Kinh – Tehran trao đổi riêng về cách phối hợp đối phó Mỹ; điều Bắc Kinh lo sợ nhất là chính quyền hiện tại ở Iran sụp đổ.

Ông Vương Nghị hội đàm với Ngoại trưởng Iran Araghchi vào ngày 6/5/2026. (Ảnh chụp màn hình video CCTV)

“Mỗi bên một toan tính”: Bắc Kinh – Tehran cần gì ở nhau?

Theo báo chí nhà nước Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đưa tin, ông Araghchi “nhận lời mời” tới Bắc Kinh và ngày 6/5 đã hội đàm với ông Vương Nghị. Theo tường thuật phía Trung Quốc, ông Vương Nghị tuyên bố “chấm dứt hoàn toàn chiến sự là nhiệm vụ cấp bách”, đồng thời nói về eo biển Hormuz rằng “cộng đồng quốc tế có quan ngại chung đối với việc khôi phục lưu thông an toàn, bình thường qua eo biển; Trung Quốc hy vọng các bên liên quan sớm đáp lại tiếng nói mạnh mẽ này”. Trong khi đó, ông Araghchi nhấn mạnh “vấn đề mở lại eo biển Hormuz có thể được giải quyết trong tương lai gần”.

Về vấn đề hạt nhân, ông Vương Nghị nói Bắc Kinh “đánh giá cao cam kết của Iran không phát triển vũ khí hạt nhân”, đồng thời khẳng định Iran “có quyền chính đáng sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân”. Ông còn mô tả Trung Quốc là “đối tác chiến lược đáng tin cậy” của Iran, trong khi Araghchi gọi Trung Quốc là “người bạn tốt” của Tehran.

Chuyến thăm này diễn ra chỉ hơn một tuần trước cuộc gặp Trump – Tập dự kiến tại Bắc Kinh vào ngày 14–15/5, sau khi chuyến thăm ban đầu (31/3–2/4) bị hoãn vì xung đột với Iran.

TS Thẩm Minh Thất (Viện Nghiên cứu quốc phòng và an ninh Đài Loan) nhận định trên Epoch Times rằng phần được công bố chỉ là “ngôn từ ngoại giao”, trong khi nội dung thực chất nhiều khả năng là phối hợp lập trường trước thềm cuộc gặp Trump – Tập. Theo ông, rất có thể ông Araghchi tranh thủ chuyến đi để bàn với ông Vương Nghị cách “cùng phản ứng trước Mỹ” và “phân công vai trò” trên các hồ sơ then chốt, nhất là khi Washington sẽ chất vấn trực tiếp Bắc Kinh về mức độ hỗ trợ Iran.

Bình luận viên chính trị – quân sự Mark cho rằng bề mặt là xã giao, nhưng mục tiêu chính của ông Araghchi là xin thêm “chống lưng” từ Trung Quốc. Theo phân tích của ông, trong bối cảnh Mỹ siết “phong tỏa kinh tế” khiến ngân sách vận hành bộ máy Iran – từ quân đội đến an ninh – đều gặp khó, Tehran cần Bắc Kinh hỗ trợ ít nhất bốn điểm:

Tìm đường lách phong tỏa vận tải, nếu đường biển bị bóp nghẹt thì tính tới phương án vận chuyển qua đất liền.
Đòi hỏi viện trợ tài chính trực tiếp để giải quyết khủng hoảng tiền mặt.
Đề nghị tăng cường hỗ trợ vũ khí – trang bị.
Sau khi bị không kích, phần lớn cơ sở làm giàu uranium của Iran bị phá hủy, nếu muốn khôi phục chương trình hạt nhân vẫn phải trông chờ vào công nghệ và chuyên gia từ Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, ông Mark cho rằng Trung Quốc cũng có tính toán riêng: “củng cố tinh thần” cho Tehran để Iran tiếp tục khiến Mỹ phải duy trì nguồn lực quân sự tại Trung Đông. Nếu xung đột kéo dài và giá dầu duy trì cao, châu Âu sẽ chịu tổn thất lớn, từ đó Bắc Kinh dễ khai thác mâu thuẫn Mỹ–Âu hơn.

Rubio gây áp lực: “Mở Hormuz cũng là lợi ích của Trung Quốc”

Việc hai ngoại trưởng đề cập Hormuz được cho là phản ứng trực tiếp trước phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Hôm thứ Ba (5/5), tại họp báo Nhà Trắng, ông Rubio kêu gọi Bắc Kinh nhân dịp ông Araghchi thăm Trung Quốc hãy gây sức ép để Tehran nới lỏng kiểm soát eo Hormuz, dù là “dù công khai hay thông qua các kênh riêng”.

Ông Rubio nhấn mạnh: “Khi Iran phong tỏa eo biển, đó cũng là tổn thất cho lợi ích Trung Quốc”, vì Bắc Kinh phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu từ vùng Vịnh. Ông khẳng định Washington sẽ không chấp nhận việc Iran biến quyền kiểm soát Hormuz thành “chuẩn mực mới”, và kêu gọi Trung Quốc sử dụng ảnh hưởng của mình để thúc đẩy mở lại eo biển.

Trung Quốc và Nga, với tư cách ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an, nhiều lần phủ quyết hoặc chặn các nghị quyết lên án việc Iran rải thủy lôi, tấn công tàu và phong tỏa eo biển Hormuz, khiến các nước vùng Vịnh bức xúc. Eo biển này từng đảm nhiệm khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu.

Dù bị Mỹ cấm vận, Trung Quốc vẫn là một trong những khách hàng mua dầu Iran lớn nhất, thường thông qua các tuyến “vùng xám” và mạng lưới tàu “hạm đội bóng tối”. Sau khi Mỹ trừng phạt một số doanh nghiệp Trung Quốc tham gia hoạt động buôn bán dầu bất hợp pháp của Iran, chủ yếu là các nhà máy lọc dầu tư nhân quy mô nhỏ, Bắc Kinh lần đầu tiên áp dụng cái gọi là “Luật chống trừng phạt”, yêu cầu các doanh nghiệp Trung Quốc phớt lờ lệnh trừng phạt của Mỹ.

Đáp lại, ông Rubio cảnh báo: “Nếu các ông (Bắc Kinh) coi thường lệnh trừng phạt của chúng tôi, các ông sẽ phải hứng trừng phạt thứ cấp… Đây không phải động tác tượng trưng.”

Vì sao Bắc Kinh sợ Tehran sụp đổ?

Ông Mark nhìn nhận, lời lẽ của ông Rubio thực chất là lời nhắc nhở Bắc Kinh “phải nhìn rõ cục diện”: Washington muốn Trung Quốc gây sức ép để Iran trở lại bàn thương lượng và cuối cùng đạt thỏa thuận với Mỹ. Tuy nhiên, theo ông, xét về bản chất, Trung Quốc và Iran cùng nằm trong một “trục chuyên chế” – ưu tiên hàng đầu của họ không phải phúc lợi người dân mà là tồn vong của chế độ.

Ông Thẩm Minh Thất cho rằng, trong thiết kế chiến lược của Washington, “mục tiêu ưu tiên trước mắt là Iran, nhưng đối tượng lớn phía sau chính là ĐCSTQ”. Bắc Kinh thấy rằng nếu Iran bị bẻ gãy, Mỹ có thể giải phóng lực lượng, quay sang tập trung cho Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Vì vậy, ĐCSTQ sẽ bằng mọi cách giúp Iran phục hồi sức mạnh, giữ vai trò “cái nêm” kìm chân Mỹ tại Trung Đông, tránh để Washington rảnh tay xoay trục sang đối đầu Bắc Kinh.

Mark kết luận, điều Bắc Kinh sợ nhất là chế độ hiện tại ở Iran sụp đổ hoặc quay trục sang phía Mỹ. Khi đó, nhiều hồ sơ và chứng cứ liên quan đến việc Trung Quốc từng hỗ trợ chính quyền Tehran — từ tài chính, dầu khí đến quân sự — có thể rơi vào tay Washington. Theo ông, điều này sẽ trở thành công cụ để Mỹ tiếp tục gây sức ép và “đánh vào tính chính danh” của ĐCSTQ trên trường quốc tế.