Nhà Trắng hiếm hoi chỉ đích danh TQ đánh cắp công nghệ AI, tuyên bố sẽ truy cứu

Lý Tịnh, Lạc Á
•
Thứ Bảy, 25/04/2026

Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến thăm Trung Quốc, Nhà Trắng đã công bố một bản ghi nhớ khẩn, cáo buộc các thực thể liên quan đến Trung Quốc tiến hành đánh cắp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ một cách có hệ thống ở “quy mô công nghiệp”, đồng thời tuyên bố sẽ truy cứu trách nhiệm. Các chuyên gia nhận định động thái này cho thấy cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung đã leo thang từ những tranh chấp rời rạc sang đối đầu mang tính hệ thống do nhà nước dẫn dắt, trong đó cuộc cạnh tranh năng lực AI đang trở thành “cuộc cạnh tranh sinh tồn” liên quan đến an ninh quốc gia.

Hình ảnh bên ngoài Nhà Trắng, nơi ở chính thức của Tổng thống Hoa Kỳ, vào ngày 1/7/2025. (Ảnh: Madalina Kilroy/The Epoch Times)

Nhà Trắng hiếm hoi đích danh Trung Quốc: Đánh cắp AI đã trở thành “hành động cấp quốc gia”

Ngày 23/4, Nhà Trắng đã công bố một bản ghi nhớ với ngôn từ cứng rắn, cáo buộc Trung Quốc đánh cắp quy mô lớn quyền sở hữu trí tuệ từ các phòng thí nghiệm AI của Mỹ, đồng thời tuyên bố sẽ mạnh tay trấn áp việc khai thác trái phép các thành quả đổi mới của Mỹ.

Bản ghi nhớ này do Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios ban hành. Trong đó nêu rõ: “Chính phủ Mỹ nắm được thông tin cho thấy các thực thể nước ngoài, chủ yếu có trụ sở tại Trung Quốc, đang cố ý tiến hành các hoạt động quy mô lớn nhằm đánh cắp các hệ thống AI tiên tiến của Mỹ.”

Nhà Trắng cáo buộc các công ty Trung Quốc phối hợp hành động, sử dụng hàng chục nghìn tài khoản trung gian để né tránh phát hiện, đồng thời áp dụng kỹ thuật jailbreaking để trích xuất thông tin độc quyền, từ đó có hệ thống khai thác chức năng từ các mô hình AI của Mỹ và đánh cắp chuyên môn cũng như thành quả sáng tạo.

Bản ghi nhớ nhấn mạnh, để đối phó với mối đe dọa này, chính quyền Trump sẽ triển khai nhiều biện pháp phản ứng và truy cứu trách nhiệm các tác nhân nước ngoài liên quan đến hành vi đánh cắp ở quy mô công nghiệp.

Phân tích: Cạnh tranh Mỹ – Trung bước sang giai đoạn mới, sẽ ngày càng công khai và đối kháng hơn

Liên quan đến cáo buộc mới nhất này, giáo sư Tôn Quốc Tường, giảng dạy tại Khoa Quan hệ Quốc tế và Kinh doanh của Đại học Nam Hoa (Đài Loan), cho biết trong cuộc phỏng vấn với Epoch Timesrằng việc phía Mỹ lần này định tính là “hành động ở quy mô công nghiệp” mang ý nghĩa rất lớn. “Điều này cho thấy Mỹ không còn coi đây là các vụ tấn công của hacker rời rạc hay vi phạm của từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà xem đó là một hành vi có tổ chức, có quy mô và có thể sao chép như một chuỗi công nghiệp”.

Ông nhấn mạnh: “Đằng sau đó phản ánh một logic cạnh tranh mới: đây không còn đơn thuần là việc đuổi kịp công nghệ, mà là việc Trung Quốc sử dụng cách thức mang tính hệ thống để rút ngắn thời gian và chi phí nghiên cứu phát triển của doanh nghiệp Mỹ”.

Phó nghiên cứu viên Tạ Bái Học, thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan (Viện Nghiên cứu An ninh Mạng và Diễn tập Quyết sách), cũng đưa ra nhận định tương tự khi trao đổi với Epoch Times. Ông cho rằng cách diễn đạt này mang ý nghĩa tín hiệu chiến lược rõ ràng, cho thấy đánh giá của phía Mỹ về cách thức tiếp cận công nghệ của Trung Quốc đã xuất hiện “sự thay đổi về chất”.

“Điều này đánh dấu cạnh tranh Mỹ – Trung đã bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới, và sẽ ngày càng công khai, ngày càng mang tính đối đầu”.

Ông Tạ nhận định rằng cạnh tranh về AI đã được nâng lên tầm chiến lược tương tự vũ khí hạt nhân. “Trong tương lai, चाहे là kinh tế, quân sự hay hệ thống ra quyết định, tất cả đều sẽ phụ thuộc vào năng lực tính toán AI,” ông nói. “Sức mạnh tính toán và trọng số mô hình đã trở thành nguồn tài nguyên chiến lược quan trọng tương tự như dầu mỏ, vũ khí, thậm chí là vũ khí hạt nhân”.

Thượng viện Mỹ điều trần: Trung Quốc tiếp tục đánh cắp công nghệ đổi mới khiến Mỹ chịu tổn thất lớn

Ngày 24/4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Khôn đã phản hồi tại họp báo về cáo buộc của Nhà Trắng rằng Trung Quốc đánh cắp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) quy mô lớn, cho rằng “những phát biểu liên quan của phía Mỹ là hoàn toàn vô căn cứ” và Trung Quốc “kiên quyết phản đối”.

Trên thực tế, các cáo buộc từ phía Mỹ đã có nhiều dẫn chứng trước đó. Công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc DeepSeek từng bị cáo buộc sử dụng kỹ thuật “chưng cất” (tức là huấn luyện mô hình nhỏ dựa trên đầu ra của mô hình AI lớn) để phát triển sản phẩm mạnh với chi phí thấp, gây chú ý rộng rãi.

Vào tháng 2 năm nay, công ty AI Mỹ Anthropic cáo buộc 3 công ty AI hàng đầu Trung Quốc — DeepSeek, Moonshot AI và MiniMax — đã tiến hành các cuộc tấn công chưng cất vào mô hình của họ.

Ngày 22/4, Ủy ban Tư pháp Thượng viện Hoa Kỳ đã tổ chức phiên điều trần với chủ đề “Đánh cắp âm thầm: Trung Quốc (ĐCSTQ) tiếp tục đánh cắp đổi mới của Mỹ”.

Tại phiên điều trần, nhiều nghị sĩ và chuyên gia cảnh báo rằng Trung Quốc đang liên tục thu thập trái phép công nghệ đổi mới của Mỹ trong nhiều lĩnh vực như AI, dược sinh học, năng lượng, viễn thông và vũ khí. Điều này không chỉ gây thiệt hại kinh tế lớn cho Mỹ mà còn có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện cạnh tranh Mỹ – Trung.

Mỹ phản ứng thế nào trước hành vi đánh cắp công nghệ? Chuyên gia phân tích

Trước mối đe dọa mang tính hệ thống này, chính phủ và Quốc hội Mỹ đang triển khai đồng thời nhiều biện pháp phản chế.

Ở cấp độ lập pháp, Dân biểu Cộng hòa Bill Huizenga và Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt Hạ viện về Trung Quốc John Moolenaar đã trình dự luật H.R.8283 lên Quốc hội. Mục tiêu của dự luật là “ngăn chặn các thế lực thù địch nước ngoài đe dọa an ninh quốc gia Mỹ bằng cách trích xuất các đặc tính kỹ thuật quan trọng từ các mô hình AI đóng do Mỹ sở hữu, cũng như các mục đích khác”.

Ở cấp độ tư pháp, đã xuất hiện các trường hợp kết án công dân Trung Quốc. Theo Bộ Tư pháp Mỹ, cựu kỹ sư phần mềm của Google là Linwei Ding đã bị bồi thẩm đoàn liên bang tại San Francisco kết tội vào tháng 1 năm nay vì đánh cắp công nghệ AI của Google và bán cho hai công ty Trung Quốc để trục lợi.

Về các biện pháp phản chế của Mỹ, chuyên gia Tôn Quốc Tường đưa ra ba nhận định. Thứ nhất, Mỹ có thể thúc đẩy “phiên bản kiểm soát xuất khẩu dành cho AI”, “không chỉ kiểm soát chip mà còn kiểm soát API, trọng số mô hình, năng lực tính toán đám mây, thậm chí cả việc xác minh người dùng có rủi ro cao”.

Thứ hai, hợp tác an ninh giữa chính phủ và doanh nghiệp sẽ được tăng cường, “các công ty như OpenAI, Anthropic, Google, Microsoft rất có thể sẽ hình thành một hệ thống phòng vệ chặt chẽ hơn với chính phủ”.

Thứ ba, về lâu dài, “cộng đồng quốc tế sẽ bắt đầu tranh luận đâu là học hỏi hợp pháp, đâu là chưng cất mô hình và đâu là hành vi đánh cắp công nghệ AI”.

Ông cho rằng khi ranh giới này được thể chế hóa, “cạnh tranh AI sẽ không chỉ là cuộc chiến công nghệ, mà còn leo thang thành cuộc chiến về quy tắc, pháp lý và tình báo”.

Về xu hướng tương lai, chuyên gia Tạ Bái Học nhận định “hệ sinh thái AI toàn cầu có thể trở nên khép kín hơn; nếu các công ty hàng đầu tiếp tục mở, rất dễ bị đối phương chưng cất”. Ông nói thêm, “ngay cả khi tồn tại mô hình mã nguồn mở, năng lực của chúng cũng có thể bị cố ý hạn chế để giảm rủi ro bị trích xuất”.

Ngoài ra, ông cho rằng “Mỹ và các đồng minh có thể xây dựng một hệ sinh thái AI đáng tin cậy, áp dụng hạn chế truy cập nghiêm ngặt hơn đối với các quốc gia không phải đồng minh, chẳng hạn như tăng cường xác minh danh tính, yêu cầu danh tính thật, nhận diện khuôn mặt hoặc giấy tờ chính phủ nhằm ngăn chặn việc vận hành quy mô lớn các tài khoản giả”.

Cuối cùng, ông nhấn mạnh: “Cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc hiện nay đã chuyển từ cạnh tranh công nghệ sang cạnh tranh sinh tồn trong khuôn khổ an ninh quốc gia”.

Lý Tịnh, Lạc Á/ Epoch Times