Điều tra hồi tối tới 12 năm, quân đội Trung Quốc loạn chưa từng có

Hồ Anh
•
Thứ Năm, 26/03/2026

Những dư chấn từ vụ “ngã ngựa” của cựu Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp đang làm thay đổi cấu trúc của quân đội Trung Quốc.

Những người khác quay lại và nhìn ông Tập Cận Bình rời đi. Chỉ có ông Trương Hựu Hiệp vẫn hướng về phía trước và không quay lại nhìn ông Tập. (Ảnh chụp màn hình)

Không chỉ xuất hiện tình trạng “người ngoài ngành lãnh đạo người trong ngành” trái với quy tắc quân sự ở cấp cao, nguồn tin nội bộ còn cho biết chiến dịch thanh trừng đã lan tới hàng trăm sĩ quan trung – cao cấp, làm suy giảm nghiêm trọng năng lực tác chiến chuyên nghiệp. Khi các tướng lĩnh thiên về thực chiến bị loại hàng loạt, thay vào đó là các cuộc thẩm tra lòng trung thành chính trị, điều này phản ánh sự chuyển hướng lớn trong đường lối xây dựng quân đội: tính chuyên nghiệp chiến đấu đang buộc phải nhường chỗ cho logic kiểm soát chính trị.

Ngày 24/1, phía chính quyền Tập Cận Bình thông báo Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp và Ủy viên Lưu Chấn Lập bị lập án điều tra. Trước đó, một Phó Chủ tịch khác là Hà Vệ Đông đã “mất tích” trong thời gian dài. Lõi quyền lực của Quân ủy gần như rơi vào trạng thái “trống rỗng” trong thời gian ngắn, làm dấy lên nghi vấn về nguy cơ đứt gãy chuỗi chỉ huy cũng như quá trình chuyển đổi hệ thống.

Hơn 2 tháng sau sự việc, chiến dịch thanh trừng chính trị trong quân đội Trung Quốc không những chưa dừng lại mà còn có xu hướng leo thang theo kiểu “càn quét toàn diện”.

“Điều tra được ai thì xử lý người đó”: truy xét ngược 12 năm theo kiểu liên đới chính trị

Theo ông Trần Vĩnh Kỳ (bí danh), một nguồn tin trong quân đội, sau khi ông Trương Hựu Hiệp bị hạ bệ, chiến dịch thanh lọc nhằm vào “bất trung chính trị” đã trở nên gần như cực đoan. “Mệnh lệnh điều tra được ban ra rất gắt gao, yêu cầu từ cuối tháng Một phải truy xét ngược 12 năm!”

Ông cho biết điều này đồng nghĩa việc rà soát sẽ lần ngược về tận năm 2013, nhằm “quét sạch” toàn bộ lộ trình thăng tiến, mạng lưới quan hệ trực tiếp và gián tiếp của ông Trương, thậm chí cả “cấp dưới của cấp dưới”.

Ông nói thêm: “Trước tiên kiểm tra năm được đề bạt, sau đó đối chiếu mức độ liên hệ với ông Trương và phe cánh. Từ cấp tiểu đoàn trở lên đều bị rà soát diện rộng. Rất nhiều thân tín bị lôi ra theo dây. Giờ đây, dù năng lực chuyên môn có mạnh đến đâu cũng không phải ‘kim bài miễn tử’; chỉ cần bị gắn nhãn ‘phe Trương’ là không thoát”.

Cách thức điều tra mang tính “liên đới” này cho thấy bất kỳ ai từng nằm trong phạm vi ảnh hưởng của ông Trương Hựu Hiệp đều trở thành đối tượng bị nhắm tới.

“Săn lùng bằng dữ liệu lớn”: 5 chiến khu không nơi nào tránh khỏi

Một nguồn tin khác gần quân đội, ông Dương Khải (bí danh), cho biết chiến dịch do Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật quân đội chủ trì đang được đẩy nhanh bằng thuật toán dữ liệu lớn. “Chỉ trong 2 tháng, ở cả 5 chiến khu và các quân binh chủng, đã có hàng trăm sĩ quan nòng cốt cấp tiểu đoàn, trung đoàn ‘biến mất’.”

Theo ông, việc thanh trừng hiện không còn dựa vào cách điều tra truyền thống mà sử dụng hệ thống dữ liệu lớn để sàng lọc chính xác; chỉ cần “chạm ngưỡng đỏ” trong mạng lưới quan hệ, hệ thống sẽ tự động khóa mục tiêu. Hiệu quả này đang khiến hệ thống chỉ huy cấp cơ sở rơi vào trạng thái hoảng loạn chưa từng có.

Quân đội Trung Quốc tự làm suy yếu chính mình

Một học giả quân sự Trung Quốc, ông Tống Bằng Xuân (bí danh), nhận định đợt “xáo trộn” này cho thấy logic quản lý quân đội đã chuyển từ “định hướng năng lực tác chiến” sang “định hướng trung thành tuyệt đối”.

Ông nói: “Những người bị thanh trừng phần lớn là chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ quân sự. Kiểu thao tác chính trị ‘phi chuyên nghiệp hóa, phi kỹ thuật hóa’ này đang nhanh chóng rút rỗng lõi sức mạnh chiến đấu của quân đội. Khi lực lượng chỉ còn những kẻ cơ hội chính trị biết nịnh bợ, quân đội sẽ mất hoàn toàn năng lực chiến thuật, trở thành một tập hợp rời rạc không còn sức chiến đấu”.

Một nhà nghiên cứu chính sách tại Bắc Kinh, ông Vương Cường, phân tích từ góc độ cấu trúc quyền lực rằng sau cải cách quân đội, quyền lực vốn đã tập trung cao độ; nay lại tiến hành loại bỏ có chọn lọc các sĩ quan chuyên nghiệp có khả năng tư duy độc lập dưới danh nghĩa thẩm tra chính trị, chẳng khác nào áp dụng kiểu quản lý “làm tê liệt tư duy” trong hệ thống chỉ huy, đánh dấu sự kết thúc hoàn toàn của giai đoạn xây dựng quân đội chuyên nghiệp.

Ông nhận định: “Hệ thống chỉ huy hiện rơi vào trạng thái trì trệ và cứng nhắc chưa từng có. Khi ‘biết nghe lời’ trở thành quy tắc sinh tồn duy nhất, mọi tính toán chiến thuật chuyên nghiệp đều phải cúi đầu trước xu hướng chính trị. Cấu trúc quyền lực đơn nhất và méo mó này đang khiến toàn bộ quân đội mất đi sự linh hoạt trước chiến tranh hiện đại, cuối cùng biến thành lực lượng phục vụ quyền lực cá nhân”.

Bầu không khí chính trị tại Bắc Kinh gia tăng căng thẳng

Trong bối cảnh không khí thanh trừng bao trùm nội bộ, từ tháng 11/2025, ông Tập Cận Bình hầu như không rời Bắc Kinh, thậm chí còn phá lệ không thực hiện chuyến thăm, chúc Tết quân đội như thông lệ.

Giới quan sát nhận định quân đội Trung Quốc đang trải qua một bước thụt lùi mang tính cấu trúc sâu sắc: từ một hệ thống tác chiến hiện đại đề cao phân công chuyên nghiệp, dần co lại thành một tổ chức phục tùng chính trị dựa trên lòng trung thành cá nhân, với năng lực chiến đấu suy giảm khó đảo ngược.