Điều trần tại Quốc hội Mỹ kết luận: Công nghệ Trung Quốc phát triển nhờ đánh cắp

Lý Bình
•
Thứ Năm, 07/05/2026

Trong tuần vừa qua, 2 phiên điều trần tại Hạ viện và Thượng viện Mỹ về Trung Quốc đều đi đến cùng một kết luận: Phát triển công nghệ của Trung Quốc hoàn toàn dựa vào việc đánh cắp, từ máy tính, nền tảng trí tuệ nhân tạo đến các công nghệ vũ trụ.

Quốc hội Hoa Kỳ. (Li Chen/The Epoch Times)

Báo cáo mới nhất của Liên minh Mỹ thịnh vượng (Coalition for a Prosperous America – CPA) cho thấy, Ủy ban đặc biệt Hạ viện về vấn đề Trung Quốc thảo luận về lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, trong khi Ủy ban Tư pháp Thượng viện tổ chức điều trần về gần như tất cả các lĩnh vực, từ nồi chiên đến tiêm kích.

Trung Quốc đánh cắp làm suy yếu doanh nghiệp cạnh tranh

Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang Texas Ted Cruz trong phiên điều trần Thượng viện tuần trước với chủ đề “Trung Quốc tiếp tục đánh cắp sáng tạo Mỹ” tiết lộ, năm 2011, ông tham gia bào chữa tại vụ kiện cuối cùng trước Tối cao Pháp viện Mỹ – vụ Global Tech Appliances kiện SEB. Khách hàng của ông là một hãng sản xuất thiết bị gia dụng Pháp sở hữu bằng sáng chế nồi chiên tại Mỹ. Khách hàng cáo buộc một công ty Trung Quốc mua nồi chiên của họ tại Hồng Kông, tháo rời để phân tích ngược, đánh cắp bằng sáng chế và sản xuất nồi chiên bán tại Mỹ, thu lợi khổng lồ.

Ông Cruz chỉ ra rằng mô hình đánh cắp sở hữu trí tuệ của Trung Quốc tác động sâu rộng, gây tổn hại lớn cho kinh tế Mỹ và còn nghiêm trọng hơn đối với an ninh quốc gia.

Tại điều trần, các thành viên ủy ban cũng tiết lộ nhiều ví dụ tương tự, nghe với người chưa hiểu Trung Quốc thì gần như là “truyện cổ tích”.

Ví dụ, công ty hóa chất INEOS (Mỹ) phát triển một loại hóa chất quan trọng ứng dụng trong y tế, hàng không vũ trụ, môi trường và quân sự. Sinopec đánh cắp bí mật thương mại và bắt đầu sản xuất. INEOS kiện tại tòa Trung Quốc, hai bên cuối cùng đồng ý hợp tác sản xuất, nhưng sau đó các kỹ sư rời công ty, dùng công nghệ INEOS lập công ty đối thủ. INEOS hiện phải chịu áp lực tài chính lớn, tháng 2/2026 S&P hạ xếp hạng tín dụng, dự báo không thể phục hồi bền vững trước 2028, cổ phiếu trở thành cổ phiếu rác.

Một ví dụ khác, công ty American Superconductor (Mỹ, trụ sở Massachusetts) dính vụ đánh cắp sở hữu trí tuệ trị giá hàng tỷ USD. Một nhân viên chi nhánh Serbia bán bí mật cho nhà sản xuất tuabin gió Trung Quốc Sinovel. Sinovel bị phạt 59 triệu USD nhưng vẫn giữ phần mềm bị đánh cắp và tiếp tục bán. Công ty Mỹ phải tốn chi phí khổng lồ kiện cáo nhiều năm, doanh thu giảm mạnh và cạnh tranh với chính sản phẩm của mình.

Ngoài ra, hãng máy bộ đàm Hytera (Trung Quốc) đánh cắp sở hữu trí tuệ Motorola. Năm 2005 Hytera nhận tội ăn cắp bí mật thương mại, tháng 3/2026 bị tòa liên bang Mỹ phạt 50 triệu USD (tối đa 60 triệu USD).

Trung Quốc lợi dụng môi trường mở của Mỹ để đánh cắp công nghệ

Bài báo của CPA chỉ ra Trung Quốc dùng nhiều cách lợi dụng môi trường mở Mỹ để đánh cắp sở hữu trí tuệ. Một cách là qua học thuật, đưa nghiên cứu sinh, tiến sĩ sang Mỹ làm việc. Cách khác là bắt buộc công ty Mỹ muốn lập chi nhánh ở Trung Quốc phải thành lập liên doanh, gần đây mới nới lỏng. Ví dụ, các hãng ô tô nước ngoài trước đây phải lập liên doanh mới được hoạt động, nhờ đó Trung Quốc trở thành cường quốc ô tô, đặc biệt là xe điện.

Về việc liệu có tiếp tục cho sinh viên Trung Quốc học các lĩnh vực then chốt tại Mỹ hay không, đồng thời bảo đảm an ninh quốc gia, cựu quan chức CIA, hiện là nhà sáng lập 2430 Group, ông Tom Lyons, cho rằng không nên cấm hoàn toàn nhưng cần thẩm định chặt chẽ, phân biệt ai có thể trở thành tài nguyên quốc gia Mỹ, ai là mối đe dọa.

3 nhân chứng tại phiên điều trần Thượng viện tuần trước đều giữ lập trường cứng rắn với Trung Quốc. Một nhân chứng cho rằng có thể hợp tác về bảo vệ bản quyền, nhưng vấn đề lớn nhất là Trung Quốc đánh cắp và xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Ông Lyons chỉ ra dữ liệu về đánh cắp sở hữu trí tuệ năm 2017 của Ủy ban Sở hữu Trí tuệ là 600 tỷ USD, thực tế còn thấp hơn nhiều.

Một nghiên cứu của Đức vài năm trước cho thấy thiệt hại do đánh cắp dữ liệu lên tới gần 300 tỷ USD, trong khi kinh tế Đức chỉ bằng 1/6 Mỹ. Ông Lyons ước tính, hoạt động gián điệp kinh tế gây thiệt hại khoảng 1,5 nghìn tỷ USD cho Mỹ.

Ông Cruz nhấn mạnh, đánh cắp công nghệ không chỉ mất lợi nhuận khổng lồ mà còn thay đổi cán cân chiến trường. Tại phiên điều trần, ông trình 2 bức ảnh máy bay chiến đấu gần như giống hệt nhau: một là F-35 Mỹ, một là J-35 Trung Quốc.

Ông nói: “Hai máy bay phát triển độc lập, hình dáng có thể giống, nhưng việc kết án hình sự còn thuyết phục hơn lý thuyết. Công dân Trung Quốc Su Bin năm 2014 tại tòa liên bang Mỹ thừa nhận đánh cắp dữ liệu F-35 và bán cho Trung Quốc. Đây không phải sự trùng hợp mà là ‘bắt tận tay, chứng cứ đầy đủ’. Mỹ đầu tư hàng chục năm và chi phí khổng lồ, Trung Quốc chỉ vài năm đã sao chép và đánh cắp, không phải cạnh tranh mà là ký sinh”.

Ông Lyons cho biết, thương mại và đánh cắp sở hữu trí tuệ chủ yếu diễn ra trong năng lượng, viễn thông, pin mặt trời mới và logistics.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang Florida Ashley Moody cho biết điều khiến bà trăn trở là: Mỹ, ít nhất là Chính phủ Mỹ, dường như phớt lờ tất cả các vụ ăn cắp bí mật thương mại và xâm phạm sở hữu trí tuệ trong nước. Nhiều người đến Mỹ đánh cắp thông tin, dù là công nghệ quân sự, thương mại hay nghiên cứu đại học, đều được Chính phủ Mỹ “trải thảm đỏ” chào đón.

Bà nói: “Các nước hợp tác với Mỹ, luật pháp quy định công dân họ được phép nghe lén và thu thập tình báo tại Mỹ. Khi tôi và các nghị sĩ khác bàn chuyện này, nhiều người hoàn toàn không biết, Quốc hội cũng bất lực. Theo tôi, đây là sự thất trách”.